پانا گزارش میدهد
چاقی کودکان و نوجوانان؛ تهدیدی خاموش برای سلامت نسل آینده
تهران (پانا) - چاقی و اضافهوزن در میان کودکان و نوجوانان به یکی از مهمترین چالشهای سلامت عمومی در دهههای اخیر تبدیل شده است. تغییر سبک زندگی، کاهش فعالیت بدنی، افزایش مصرف غذاهای فرآوریشده و پرکالری و گسترش استفاده از ابزارهای دیجیتال از جمله عواملی هستند که موجب شدهاند آمار چاقی در سنین پایین روندی افزایشی پیدا کند. کارشناسان هشدار میدهند که این مسئله تنها به دوران کودکی محدود نمیشود و میتواند سلامت افراد را در بزرگسالی نیز تحت تأثیر قرار دهد.
چاقی در کودکان و نوجوانان امروزه به عنوان یکی از مهمترین عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر شناخته میشود. در گذشته تصور میشد اضافهوزن در دوران کودکی با افزایش قد و رشد جسمانی برطرف خواهد شد، اما پژوهشهای علمی نشان دادهاند که بخش قابل توجهی از کودکان دارای اضافهوزن، در بزرگسالی نیز با چاقی مواجه خواهند بود. همین مسئله خطر ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، بیماریهای قلبی و عروقی، اختلالات کبدی و مشکلات اسکلتی و مفصلی را افزایش میدهد.
علاوه بر پیامدهای جسمی، چاقی میتواند آثار روانی و اجتماعی گستردهای نیز به همراه داشته باشد. کاهش اعتمادبهنفس، احساس انزوا، اضطراب، افسردگی و حتی افت عملکرد تحصیلی از جمله مشکلاتی است که برخی کودکان و نوجوانان دارای اضافهوزن با آن روبهرو میشوند. به همین دلیل متخصصان سلامت تأکید دارند که پیشگیری از چاقی باید از سالهای نخست زندگی آغاز شود.
پایش رشد؛ راهی برای تشخیص زودهنگام
محمدرضا وفا، متخصص تغذیه، در گفتوگو با پانا درباره شیوههای تشخیص چاقی در کودکان و نوجوانان اظهار میکند: «از بدو تولد تا ۱۸ سالگی، مهمترین ابزار ارزیابی رشد کودکان کارت رشد سازمان جهانی بهداشت است که بر اساس پژوهشهای گسترده در کشورهای مختلف تدوین شده است.»
او میافزاید: «در این کارت سه منحنی اصلی شامل حداقل، میانه و حداکثر وجود دارد. زمانی که نوزاد متولد میشود، وزن او نسبت به این منحنیها ارزیابی میشود تا مشخص شود در محدوده طبیعی قرار دارد یا کمتر و بیشتر از حد استاندارد است. این روند پایش در طول دوران کودکی ادامه دارد و وزن، قد و نسبت آنها بهطور منظم بررسی میشود.»
به گفته این متخصص تغذیه، ارزیابی رشد کودکان فرآیندی مستمر است و نباید تنها به سالهای ابتدایی زندگی محدود شود.
وفا ادامه میدهد: «در این ارزیابیها علاوه بر شاخص وزن برای سن و قد، از نمایه توده بدنی یا BMI نیز استفاده میشود که البته در کودکان وابسته به سن و جنس است، در حالی که در بزرگسالان چنین وابستگیای وجود ندارد.»
تشخیص زودهنگام اضافهوزن میتواند از پیشرفت چاقی جلوگیری کند و فرصت مناسبی برای اصلاح سبک زندگی در اختیار خانوادهها قرار دهد.
تغذیه سالم از سالهای نخست زندگی
یکی از مهمترین عوامل مؤثر در پیشگیری از چاقی، رعایت اصول تغذیه سالم از دوران کودکی است. متخصصان تأکید میکنند عادتهای غذایی در سالهای اولیه زندگی شکل میگیرند و معمولاً تا بزرگسالی ادامه پیدا میکنند.
وفا در اینباره میگوید: «از زمان شروع تغذیه کمکی که معمولاً بین چهار تا شش ماهگی است، بهتدریج باید چهار گروه اصلی غذایی در برنامه کودک گنجانده شود. این چهار گروه شامل گروه شیر و لبنیات، گروه نان و غلات، گروه میوه و سبزیها و گروه گوشتها است.»
او میافزاید: «در گروه غلات مواد غذایی نشاستهای مانند نان، برنج، ماکارونی و ذرت قرار میگیرند. گروه میوه و سبزی نیز بهتدریج و با میوههایی که حساسیتزایی کمتری دارند مانند سیب و گلابی آغاز میشود و بهتر است در ابتدا بهصورت جداگانه مصرف شوند تا در صورت بروز حساسیت قابل تشخیص باشد.»
این متخصص تغذیه ادامه میدهد: «در گروه گوشتها نیز انواع گوشت قرمز، تخممرغ آبپز، پنیر و مغزدانههایی مانند بادام، پسته، فندق و گردو قرار میگیرند؛ البته به شرطی که شور یا کهنه نباشند.»
وفا تأکید میکند: «اگر این چهار گروه غذایی بهطور متعادل در رژیم غذایی کودکان و نوجوانان تا ۱۸ سالگی وجود داشته باشد، بیشتر ویتامینها و مواد معدنی مورد نیاز بدن تأمین میشود و رشد مطلوب جسمی و ذهنی امکانپذیر خواهد بود.»
نقش خانواده در شکلگیری عادتهای غذایی
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند خانواده مهمترین نقش را در شکلگیری رفتارهای تغذیهای کودکان بر عهده دارد. کودکان بیش از هر چیز از رفتار والدین الگو میگیرند و عادتهای غذایی خانواده میتواند بهطور مستقیم بر سلامت آنها اثر بگذارد.
وفا در این زمینه بیان میکند: «عادتهای غذایی والدین نقش بسیار مهمی در وضعیت تغذیه فرزندان دارد. اگر کودکی دچار اضافهوزن یا حتی لاغری باشد، در بسیاری از موارد الگوی غذایی خانواده در بروز آن مؤثر است.»
وی افزود: «برخی والدین بهدلیل مشغله کاری به فرزندان خود پول توجیبی میدهند تا از بوفه مدارس غذا تهیه کنند، در حالی که این خوراکیها اغلب پرکالری و کمارزش هستند. این موضوع از یک سو باعث کمبود ریزمغذیها و از سوی دیگر موجب دریافت کالری زیاد و در نتیجه چاقی میشود؛ پدیدهای که نوعی سوءتغذیه دوگانه محسوب میشود.»
متخصصان توصیه میکنند خانوادهها مصرف نوشابهها، چیپس، پفک، شیرینیها و فستفودها را محدود کرده و در مقابل مصرف میوه، سبزیجات، لبنیات و غذاهای خانگی را افزایش دهند. همچنین صرف وعدههای غذایی در کنار اعضای خانواده میتواند به ایجاد عادتهای غذایی سالم کمک کند.
کمتحرکی؛ عامل مهم افزایش چاقی
در کنار تغذیه نامناسب، کاهش فعالیت بدنی یکی از مهمترین دلایل افزایش چاقی در میان کودکان و نوجوانان محسوب میشود. امروزه بسیاری از کودکان ساعات طولانی را صرف استفاده از تلفن همراه، تبلت، رایانه و بازیهای رایانهای میکنند و همین مسئله موجب کاهش تحرک روزانه آنها شده است.
وفا در این خصوص میگوید: «فعالیت بدنی بخش جداییناپذیر سبک زندگی سالم است. کودکان و نوجوانان باید متناسب با سن خود آموزشهای لازم برای تحرک و ورزش را دریافت کنند.»
او ادامه میدهد: «حتی در شرایطی که آموزشها بهصورت مجازی انجام میشود، لازم است برنامههای مشخصی برای فعالیت بدنی کودکان در نظر گرفته شود. مدارس، خانوادهها و رسانهها میتوانند با آموزش فعالیتهای ورزشی مناسب در خانه یا خارج از منزل به پیشگیری از چاقی کمک کنند.»
کارشناسان توصیه میکنند کودکان و نوجوانان روزانه حداقل یک ساعت فعالیت بدنی متوسط تا شدید داشته باشند. پیادهروی، دوچرخهسواری، بازیهای گروهی و ورزشهای مدرسهای از جمله فعالیتهایی هستند که میتوانند در حفظ سلامت و کنترل وزن مؤثر باشند.
مسئولیتی مشترک برای آیندهای سالمتر
متخصصان معتقدند مقابله با چاقی کودکان و نوجوانان تنها بر عهده خانوادهها نیست و نیازمند همکاری همه نهادهای مرتبط از جمله مدارس، رسانهها، نظام سلامت و سیاستگذاران است. آموزش تغذیه سالم در مدارس، ایجاد فضاهای مناسب برای ورزش، افزایش آگاهی عمومی و اصلاح الگوهای غذایی از جمله اقداماتی است که میتواند در کاهش روند رو به رشد چاقی مؤثر باشد.
وفا در پایان هشدار میدهد: «اگر چاقی در سنین پایین شکل بگیرد، کنترل وزن در بزرگسالی بسیار دشوارتر خواهد شد و میتواند زمینهساز مشکلات متعدد سلامت در آینده باشد.»
توجه به تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم و اصلاح سبک زندگی از دوران کودکی، سرمایهگذاری برای سلامت نسل آینده است. در شرایطی که چاقی به یکی از مهمترین چالشهای سلامت قرن بیستویکم تبدیل شده، آگاهیبخشی و پیشگیری میتواند مؤثرترین راهکار برای حفظ سلامت کودکان و نوجوانان و کاهش بار بیماریهای مزمن در جامعه باشد.
ریحانه خوافی 
ارسال دیدگاه