اساتید پساجنگ نسبت به بازسازی ملی احساس مسئولیت داشته باشند

حسین سیمایی روز سه‌شنبه در مراسم روز استاد با موضوع «رسالت و چالش‌های استاد در دانشگاه پساجنگ» که با حضور اساتید و رؤسای دانشگاه‌های کشور برگزار شد با اشاره به شرایط جدید کشور پس از جنگ، بر نقش اساسی استادان در ارتقای قضاوت اخلاقی و بازسازی اجتماعی تأکید کرد.

وی در ابتدای سخنان خود با تسلیت شهادت رهبر معظم انقلاب، گفت: با شهادت رهبر عزیز انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، فقدان عظیمی در کشور اتفاق افتاد. پیروزی‌های رزمندگان دلاور را تبریک عرض می‌کنم. از همه رؤسای و هیئت‌رئیسه دانشگاه‌ها که دو جنگ و یک کودتا را به تعبیر رهبر انقلاب مدیریت کردند خسته نباشید می‌گویم.

وزیر علوم با تبریک روز معلم به استادان، افزود: به تمام استادان روز معلم را تبریک و اهمیت می‌گویم. سوژه نامگذاری روز معلم شهید مطهری است که عالمی دینی بود که به مسئولیت اخلاقی و اجتماعی خود متعهد بود و عمل می‌کرد.

سیمایی با اشاره به جایگاه علمی و انتخاب مسیر اجتماعی شهید مطهری گفت: آقای مطهری اگر در قم می‌ماند حتما مرجع تقلید مسلمی می‌شد. آقای مطهری همه چیز برایش مهیا بود که به این هدف به راحتی برسد، ولی از این هدف صرف‌نظر کرد و هجرت کرد به تهران رفت و دانشگاه را انتخاب کرد. هم کتاب داستان راستان دارد، هم فلسفه، هم کتاب ماتریالیست دارد و هم زن در اسلام که به ظاهر این موارد ارتباطی با هم ندارد. اما ایشان دنبال ایفای رسالتش بود؛ و به دنبال عمومی کردن و ترویج علم میان مردم بود.

وی ادامه داد: می‌خواهم از همین خصلت استاد وام بگیرم و با توجه به شرایطی که داخلش هستیم نکاتی را بگویم.

وزیر علوم با اشاره به تحولات ناشی از جنگ تصریح کرد: جنگ تحمیلی سوم موقعیت ایران را در افکار عمومی و ذهنیت سیاستمداران و نظامی‌های دنیا از زمین تا آسمان عوض کرد. دنیا از قدرت نظامی ایران، ساختار مدیریتی کشور، انسجام مردم و عدم وابستگی به شخص، شگفت‌زده شد. هرگز چنین مخیله‌ای در ذهن این کشورها خطور نمی‌کرد. این‌ها خیال می‌کردند ایران ضعیف شده است.

سیمایی در عین حال با اشاره به پیامدهای اجتماعی جنگ گفت: علی‌رغم این موارد، جنگ هزینه‌هایی دارد و در باورها، ارزش‌ها و قضاوت‌های اخلاقی انسان هم حتماً تأثیر می‌گذارد. بر حسب تحقیقات علمی، انسان در محیط آکادمیک قضاوت‌های اخلاقی و تکامل اخلاقی‌اش شکل می‌گیرد. در چنین وضعیتی رسالت استاد چیست؟ با جوانی مواجهیم که مثل لوح سفید نیست، بلکه حامل انبوهی از تجارب زیسته و خاطرات است. آیا کافی است یک استاد در حوزه تدریس خودش صرفاً به ارائه تحلیل‌های علمی اکتفا کند و مشتی از مجهولات دانشجو را معلوم کند؟

وی ادامه داد: هرگز چنین نیست استادان عزیز؛ یک شرط توسعه کشور رشد قضاوت اخلاقی است. بهترین استاد در تخصص خودش اگر بسنده کند به آموزش، الگو و مربی نیست، صرفاً یک ارائه‌دهنده خوب است. اگر دغدغه توسعه کشور را داریم، قضاوت اخلاقی است.

وزیر علوم با اشاره به چالش‌های شناختی در محیط دانشگاهی ادامه داد: بسیاری از دانشجویان و اساتید در رشته‌ای به غیر از رشته خودشان اسیر شبه‌علم، خرافات و روایات غلط هستند و ناتوان در تشخیص حتی یک روایت هستند.

وی افزود: استاد برای اینکه به مسئولیت اجتماعی خود عمل کند، باید دارای قدرت نقادی و روحیه علمی باشد. اگر چنین باشد، معلم اخلاق است بدون اینکه کتاب اخلاق دستش باشد. ما وظیفه رشد اخلاقی دانشجو را داریم. علم را هوش مصنوعی بهتر از ما ممکن است ارائه دهد و اگر استادی فاقد این فهمِ اخلاقی مترقی و قدرت نقادی و تفکر علمی باشد، بهتر است وارد مسئولیت اجتماعی نشود.

سیمایی با بیان این‌ حدیث که «العامِلُ عَلی غَیرِ بَصیرَةٍ کَالسّائرِ عَلی غَیرِ الطَّریقِ، و لا یَزیدُهُ سُرعَةُ السَّیرِ مِنَ الطَّریقِ إلاّ بُعدا [کسی که بدون آگاهی و بصیرت عمل کند، مانند رونده‌ای است که در بیراهه گام برمی‌دارد و تند رفتن، او را از جاده اصلی دورتر می‌کند] گفت: «استادی که خودش فاقد چنین روحیه علمی و استاندارد اخلاقی است، بهتر است فقط آموزش‌دهنده باشد.»

وی در جمع‌بندی سخنان خود تصریح کرد: می‌خواهم نتیجه بگیرم که ما در ایران پساجنگ، یعنی پس از آغاز جنگ نه پایان جنگ، یعنی ایرانی که دیگر قضاوت‌ها و داوری‌هایش به قبل از جنگ برنمی‌گردد، به استادانی نیاز داریم که نسبت به امر جمعی، بازسازی ملی و مدارا احساس مسئولیت اخلاقی و اجتماعی داشته باشند.

وزیر علوم با اشاره به جنگ روایت‌ها افزود: دشمن از ۱۴۰۱ تلاش کرد نمادهای ملی را بگیرد و مصادره کند و نه پرچم بگذارد و نه تیم ملی. این جنگ، این نمادها را بازگرداند، اما گمان نکنیم کار تمام شده است. ایران تحت شدیدترین تهاجم جنگ روایت‌هاست و دوقطبی‌ها ممکن است تشدید شود.

وی تأکید کرد: دانشگاهی که در دوره پساجنگ «تعامل گفتمانی و اخلاقی» را جایگزین «قطب‌سازی‌های غیر سازنده» کند، رسالت تاریخی خود را برای حفظ و تعالی ایران عزیز به انجام رسانده است.