گزارش میدانی پانا از مدرسهای برای توانمندسازی کودکان کار:
سرزمینی برای بازگشت به کودکی؛ روایتی از مدرسهای که شبیه هیچ مدرسهای نیست
تهران (پانا) - وقتی وارد پردیس توانمندسازی کودکان کار و خیابان «سرزمین رویش» میشوی، اولین چیزی که توجهت را جلب میکند، سکوتی متفاوت است؛ سکوتی که نه از نبود صدا، بلکه از غرق شدن کودکان در یادگیری میآید. اینجا خبری از کلاسهای سنتی، نیمکتهای ردیفی و آموزش حفظمحور نیست. هر گوشه از این پردیس، قصهای از امید، یادگیری، بازی، مهارت و فرصتی دوباره برای کودکانی است که زندگی، خیلی زود آنها را با سختیها روبهرو کرده است.
در میان شلوغیهای شهر، جایی ساخته شده که قرار است کودکان، پیش از آنکه به آینده فکر کنند، دوباره فرصت تجربه کودکی داشته باشند؛ جایی که قرار نیست فقط یک کلاس درس باشد، بلکه فضایی برای رشد، کشف استعدادها و ساختن مسیر تازه زندگی است.
سال ۱۳۹۳ بود که برای نخستین بار نام «مدرسه کودکانکار صبحرویش» در کوچههای دروازهغار تهران شنیده شد؛ مجموعهای که با هدف فراهم کردن فرصت آموزش و رشد برای کودکان کار و کودکان در معرض آسیب شکل گرفت.
صبحرویش از همان ابتدا تلاش کرد نگاه خود را از یک حمایت کوتاهمدت فراتر ببرد؛ هدف، فقط کمکرسانی نبود، بلکه توانمندسازی کودکانی بود که به دلیل شرایط اقتصادی و اجتماعی، ممکن بود از بسیاری از فرصتهای طبیعی دوران کودکی فاصله گرفته باشند.
حالا بعد از گذشت سالها، صبحرویش تبدیل به مجموعهای گسترده شده است؛ مجموعهای که امروز ۸۲۶ دانشآموز در ۱۱ مرکز آن مشغول آموزش هستند و علاوه بر آموزشهای تحصیلی، مهارتهای زندگی، مهارتهای فنی و هدایت شغلی را نیز فرا میگیرند.
در کنار آموزش، خدمات درمانی، مددکاری، روانشناسی، تأمین پوشاک گرم، صبحانه و ناهار نیز برای کودکان در نظر گرفته شده تا نیازهای مختلف آنها در مسیر رشد مورد توجه قرار گیرد.
صبحرویش یک سازمان مردمنهاد مستقل (NGO) است که با مجوز وزارت آموزش و پرورش، وزارت کشور، سازمان بهزیستی و سازمان فنی و حرفهای فعالیت میکند و تمامی هزینههای آن از طریق حمایتهای مردمی و همراهی خیران تأمین میشود.
وقتی ساختمان هم بخشی از آموزش میشود
خبرنگار پانا در جریان بازدید از پردیس «سرزمین رویش»، با اعظم ابوالقاسمی، مدیر ارشد کودک این مجموعه، درباره فلسفه طراحی ساختمان «دانستان» گفتوگو کرد؛ ساختمانی که یازدهمین مرکز «صبحرویش» برای کودکان کار و در معرض آسیب به شمار میرود.
او با اشاره به طراحی متفاوت این ساختمان گفت: «باور ما این است که اگر قرار باشد یادگیری به شکل کامل اتفاق بیفتد و ماندگار شود، فقط محتوا کافی نیست؛ بلکه باید از طراحی فضا تا روش آموزش، همه چیز در خدمت یادگیری کودک باشد.»
دانستان برخلاف مدارس سنتی، کلاسهای بسته و ردیفهای طولانی نیمکت ندارد. فضای آموزشی آن به شکل جزیرهای طراحی شده است؛ چند گروه از کودکان در یک سالن بزرگ فعالیت میکنند و بخشهای مختلف با پردههای زردرنگ از هم جدا شدهاند.
ابوالقاسمی درباره این شیوه طراحی توضیح داد: «شاید در نگاه اول این سوال پیش بیاید که چطور چند کلاس میتوانند همزمان در یک فضا فعالیت کنند و تمرکز بچهها به هم نخورد، اما ما معتقدیم اگر یادگیری جذاب باشد، خودش باعث ایجاد تمرکز میشود.»
وی ادامه داد: «وقتی کودک احساس کند چیزی را یاد میگیرد که برایش معنا دارد و به آن نیاز دارد، انگیزه درونی او باعث میشود مسیر یادگیری را دنبال کند.»
مدیر ارشد کودک صبحرویش افزود: «حتی گاهی ممکن است کودک با موضوعی در بخش دیگری از سالن مواجه شود که برایش جذاب باشد و همین کنجکاوی، خودش تبدیل به یک فرصت یادگیری شود.»
آموزش به جای حفظ کردن؛ تجربه کردن برای یاد گرفتن
یکی از تفاوتهای اصلی آموزش در صبحرویش، فاصله گرفتن از شیوههای سنتی و توجه به یادگیری تجربهمحور است. ابوالقاسمی در این باره گفت: «ما تلاش کردهایم بچهها فقط مفاهیم را حفظ نکنند، بلکه آنها را تجربه کنند. طراحی فضا بر اساس مسئلهمحوری انجام شده تا کودک خودش در مسیر کشف قرار بگیرد.در این مجموعه برخی کلاسها با توجه به شرایط سنی و نیازهای آموزشی کودکان، طراحی ویژهای دارند.»
یکی از این کلاسها «دشت هویج» نام دارد؛ فضایی که برای کودکانی که کلاس اول دبستان هستند طراحی شده که نخستین تجربه حضور در محیط آموزشی را دارند.
ابوالقاسمی درباره این کلاس توضیح داد: «ورود به مدرسه برای یک کودک اتفاق بزرگی است. ما تلاش کردهایم این تجربه را با قصه و تخیل همراه کنیم. برای بچهها داستان خرگوشی را تعریف میکنیم که برای اولین بار از لانه خودش بیرون میآید تا دنیا را کشف کند و فضای کلاس هم بر همین اساس طراحی شده است.»
او درباره کلاس ششم نیز گفت: «دانشآموزان پایه اول و ششم در دو مرحله مهم قرار دارند؛ یکی ورود به مدرسه و دیگری ورود به مقطع جدید. به همین دلیل نیاز دارند در فضایی متفاوت آماده این تغییر شوند.»
توجه به نیازهای واقعی کودکان
در سرزمین رویش، کودک فقط به عنوان یک دانشآموز دیده نمیشود؛ بلکه شرایط زندگی، احساسات و نیازهای او نیز مورد توجه قرار میگیرد. ابوالقاسمی با اشاره به اهمیت شخصیسازی آموزش گفت: «تفاوتهای فردی کودکان موضوعی است که گاهی در سیستم آموزشی کمتر دیده میشود، اما ما معتقدیم هر کودک مسیر خودش را دارد و باید متناسب با نیازهایش آموزش ببیند.»
او ادامه داد: «بعضی از کودکان ما گاهی مستقیم از محیط کار وارد مجموعه میشوند. ممکن است خسته باشند و قبل از شروع یادگیری، نیاز به استراحت داشته باشند.به همین دلیل در ساختمان فضاهایی برای استراحت کودکان در نظر گرفته شده است تا پس از برطرف شدن نیازهای اولیه، با انرژی بیشتری به فرآیند یادگیری بازگردند.»
مدیر ارشد کودک صبحرویش تأکید کرد: «ما از آموزش سنتی که کودک فقط بنشیند و مطالب را دریافت کند عبور کردهایم. کودکان برای یادگیری به حرکت، تجربه و مواجهه با موضوعات جدید نیاز دارند.»
معدن طلا؛ جایی برای کشف استعدادها
یکی از بخشهای ویژه پردیس سرزمین رویش، اتاقی با نام «معدن طلا» است؛ فضایی که کودکان در آن با رویکرد STEM (یک روش آموزشی بینرشتهای است که چهار حوزه علم، فناوری، مهندسی و ریاضیات را به صورت یکپارچه و از طریق حل مسائل واقعی دنیا به دانشآموزان آموزش میدهد.) آموزش میبینند. در این بخش، کودکان با ترکیبی از مهارتهای علوم، فناوری، ریاضی و هنر، فعالیتهای مختلفی را تجربه میکنند.
ابوالقاسمی درباره این بخش گفت: «هدف ما این نیست که جواب سوالها را به بچهها بدهیم؛ بلکه تلاش میکنیم شرایطی ایجاد کنیم که خودشان به پاسخ برسند.»
وی افزود: «مربی این بخش باید آموزشهای تخصصی زیادی ببیند، چون طراحی فعالیتها نیازمند فکر و برنامهریزی دقیق است.»
به گفته او، در معدن طلا تلاش میشود کودکان مفاهیم کتابهای درسی را در دنیای واقعی تجربه کنند تا یادگیری برای آنها عمیقتر و ماندگارتر شود.
داوطلبانی که کنار کودکان قدم میزنند
بخش مهمی از فعالیتهای صبحرویش با حضور داوطلبان و همیارانی انجام میشود که وقت و تخصص خود را در اختیار کودکان قرار میدهند. مدیر ارشد کودک این مجموعه گفت: «داوطلبان ما در بخشهای مختلف کنار بچهها هستند؛ از نقاشی و بازی گرفته تا فعالیتهای تخصصی که میتواند به رشد کودکان کمک کند.»
او توضیح داد: «اما حضور در کنار کودکان این مجموعه نیازمند آمادگی است. به دلیل شرایط خاص کودکان، افرادی که میخواهند کنار آنها فعالیت کنند باید یک فرآیند را طی کنند تا از نظر تخصص، تابآوری و توانایی مدیریت شرایط مختلف بررسی شوند.معلمان و همکاران آموزشی نیز پیش از ورود به کلاسها، دورههای آموزشی ویژهای را پشت سر میگذارند.»
ابوالقاسمی گفت: «کودکان ما مسیرهای سختی را پشت سر گذاشتهاند و ممکن است آسیبهایی دیده باشند؛ بنابراین برای ما مهم است که رفتار ما نیز باعث ایجاد آسیب دوباره نشود.»
افرادی که علاقهمند هستند به عنوان داوطلب در کنار کودکان صبحرویش فعالیت کنند، میتوانند به سایت sobherouyesh.com مراجعه کرده و فرم همیار شدن را تکمیل کنند.
ماهیگیر؛ آموزش مهارتی برای ساختن آینده
در ادامه بازدید، به بخش «ماهیگیر» رسید؛ فضایی که در آن کودکان مهارتهای مختلف کار با چوب و نجاری را فرا میگیرند. صبا ایمنی، مدیر بخش ماهیگیر و آموزش مهارت نجاری، درباره شکلگیری این بخش به پانا گفت: «چند سال پیش این ایده شکل گرفت که چون خیرین علاقه داشتند کارهای بچهها را خریداری کنند، اما فروش محصولات ساختهشده توسط کودکان میتوانست با قانون کار کودک مغایرت داشته باشد و ایده ماهیگیر با شعار «ماهی نمیدهیم، ماهیگیری یاد میدهیم» شکل گرفت.»
در این کارگاه، زمانی که کودکان حضور ندارند، تولید محصولات مختلف انجام میشود و سود حاصل از فروش آنها برای حمایت از برنامههای کودکان صبحرویش استفاده میشود. ایمنی توضیح داد: «کارهایی که بچهها در فرآیند آموزشی میسازند به خودشان هدیه داده میشود یا به عنوان نمونه نگهداری میشود، اما تولیدات حرفهای این بخش خارج از زمان حضور کودکان انجام میشود.»
این کارگاه علاوه بر فعالیت آموزشی، با سازمانها نیز همکاری دارد و بخشی از پروژههای تولیدی آن به صورت برونسپاری انجام میشود.
سرزمین رویش؛ فرصتی برای دوباره شروع کردن
بازدید از پردیس توانمندسازی کودکان کار «سرزمین رویش» نشان میدهد این مجموعه فقط یک مدرسه نیست بلکه فضایی است برای کودکانی که شاید آغاز مسیر زندگیشان با سختی همراه بوده، اما همچنان فرصت رشد، یادگیری و ساختن آینده را دارند. در سرزمین رویش، کودک کار فقط با شرایط دشوار زندگیاش تعریف نمیشود؛ بلکه به عنوان کودکی با استعداد، توانایی و آیندهای روشن دیده میشود؛ کودکی که با آموزش، حمایت و فرصت برابر میتواند مسیر تازهای برای زندگی خود بسازد.
ریحانه خوافی
ارسال دیدگاه