افزایش ذخایر خون ایران به ۱۲ روز در «جنگ رمضان»/ رشد ۶۵ درصدی حضور جوانان زیر ۲۵ سال در اهدای خون

به گزارش پانا، نشست خبری مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران، یکشنبه ۲۴ خردادماه و همزمان با روز جهانی اهدای خون، با حضور اصحاب رسانه برگزار شد.

احمد قره‌باغیان در ابتدای این نشست اظهار کرد: سازمان انتقال خون ایران همواره تلاش کرده است برنامه‌ها، اهداف و مأموریت‌های خود را شفاف در اختیار افکار عمومی قرار دهد و در مسیر تأمین خون سالم و کافی برای بیماران کشور گام بردارد.

وی با اشاره به شرایط آغاز «جنگ تحمیلی رمضان» که در اسفندماه و همزمان با تعطیلی‌های ناشی از آلودگی هوا و محدودیت‌های مصرف انرژی آغاز شد، گفت: پیش از شروع این بحران، ذخیره خون کشور حدود ۵ روز بود؛ به این معنا که اگر مراکز انتقال خون تعطیل می‌شدند، فقط تا پنج روز امکان تأمین نیاز مراکز درمانی وجود داشت.

قره‌باغیان ادامه داد: با احساس افزایش نیاز، برنامه‌ریزی جدیدی برای افزایش ذخایر و جابه‌جایی هدفمند خون و فرآورده‌های خونی در سطح کشور انجام شد؛ به‌گونه‌ای که تا پایان اسفندماه ذخایر خون کشور دو برابر شد و برای نخستین‌بار در فروردین‌ماه، میزان ذخیره از ۱۲ روز عبور کرد.

وی با اشاره به استانداردهای جهانی افزود: استاندارد ذخیره خون در کشورهای توسعه‌یافته بین ۸ تا ۱۲ روز است و برای کشوری در حال توسعه، ذخیره ۷ تا ۸ روز مطلوب ارزیابی می‌شود؛ بنابراین دستیابی به عدد ۱۲ روز یک موفقیت قابل توجه بود.

مدیرعامل سازمان انتقال خون، استقبال مردم و فعالیت ۲۴ ساعته کارکنان را دو عامل اصلی این موفقیت دانست و گفت: در برخی مراکز، مردم ساعت‌ها در صف انتظار می‌ایستادند. همکاران ما نیز به صورت شبانه‌روزی خون‌های اهدایی را دریافت، آزمایش‌های سلامت را انجام و فرآورده‌های مورد نیاز را برای مراکز درمانی آماده می‌کردند.

وی دو گروه هدف سازمان را «بانوان» و «جوانان زیر ۲۵ سال» عنوان کرد و افزود: پس از جنگ تحمیلی عراق، سهم بانوان در اهدای خون که زمانی ۳۰ درصد بود، به کمتر از ۵ درصد کاهش یافت. این در حالی است که در کشورهایی مانند ترکیه سهم بانوان حدود ۳۰ درصد و در اردن ۲۵ درصد است. در اسفند ۱۴۰۴ نسبت به اسفند ۱۴۰۳، میزان مراجعه بانوان برای اهدای خون بیش از ۷۹ درصد افزایش یافت که اتفاقی بسیار امیدبخش است.

قره‌باغیان همچنین از رشد بیش از ۶۵ درصدی حضور جوانان زیر ۲۵ سال به عنوان اهداکنندگان بار اول خبر داد و گفت: با توجه به حرکت کشور به سمت سالمندی، افزایش مصرف خون و فرآورده‌های خونی اجتناب‌ناپذیر است؛ چراکه جراحی‌های پیشرفته، بیماری‌های قلبی و سرطان‌ها در سنین بالاتر شیوع بیشتری دارند. بنابراین جذب جوانان برای پایداری چرخه تأمین خون، یک ضرورت راهبردی است.

مدیرعامل سازمان انتقال خون با اشاره به جابه‌جایی جمعیت از شهرهای بزرگ در زمان بحران گفت: در این جابه‌جایی‌ها، بیماران خاص از جمله بیماران تالاسمی نیز به استان‌های دیگر منتقل شدند. به همین دلیل، پویشی با عنوان «سفر سرخ» اجرا شد تا از مسافران خواسته شود در مقصد سفر نیز نسبت به اهدای خون اقدام کنند.

وی افزود: میزان جابه‌جایی خون و فرآورده‌های خونی در طول جنگ ۳۹ روزه دو برابر شد و اجازه ندادیم در هیچ نقطه‌ای از کشور کمبود خون ایجاد شود.

قره‌باغیان بیان کرد: با وجود اینکه مصرف خون فقط ۷ درصد کاهش یافته بود، تولید فرآورده‌های خونی بیش از ۱۰ درصد افزایش پیدا کرد. در تمام این مدت، هیچ‌گونه اعلام وضعیت اضطراری عمومی برای اهدای خون صادر نشد و نیاز بیماران بدون هیاهو تأمین شد. اصل اساسی در سازمان انتقال خون این است که درمان هیچ بیماری به دلیل کمبود خون آسیب نبیند یا به تعویق نیفتد.

مدیرعامل سازمان انتقال خون با اشاره به برنامه‌های توسعه‌ای سال جاری گفت: بانک گروه‌های خونی نادر که از سال ۱۳۵۴ در کشور فعال است، نیازمند توسعه و تقویت ارتباطات بین‌المللی است. در برخی موارد، گروه‌های خونی بسیار نادر در کشور موجود نیست و نیاز به تبادل بین‌المللی وجود دارد. توسعه این بانک از اولویت‌های جدی سازمان است تا امکان تبادل سریع‌تر خون با سایر کشورها فراهم شود.

قره‌باغیان همچنین از برنامه افزایش تعداد داوطلبان اهدای سلول‌های بنیادی خون‌ساز خبر داد و گفت: اکنون اطلاعات بیش از ۱۰۰ هزار داوطلب در بانک اطلاعاتی سازمان ثبت شده است، اما این عدد باید طی سه سال آینده به ۵۰۰ هزار نفر برسد.

وی توضیح داد: سلول‌های بنیادی خون‌ساز که در درمان سرطان‌های خون کاربرد دارند، پس از ایجاد تجانس ژنتیکی (HLA) بین اهداکننده و بیمار، از طریق خون محیطی جمع‌آوری و برای پیوند استفاده می‌شوند. جذب افراد زیر ۴۰ سال در این بانک از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

مدیرعامل سازمان انتقال خون پلاکت را یکی از حیاتی‌ترین فرآورده‌های خونی دانست و گفت: بیماران مبتلا به سرطان خون یا افرادی که مغز استخوان آن‌ها آسیب دیده است، برای جلوگیری از خونریزی داخلی نیاز فوری به پلاکت دارند.

وی افزود: در روش آفرزیس(جداسازی پلاک)، تنها پلاکت از خون جدا می‌شود و سایر اجزای خون به بدن اهداکننده بازگردانده می‌شود. در این روش، فرد می‌تواند دوبار در هفته و تا ۲۴ بار در سال پلاکت اهدا کند، در حالی که در اهدای خون کامل، حداکثر چهار بار در سال امکان اهدای خون وجود دارد.

قره‌باغیان گفت: اکنون حدود ۱۹ درصد پلاکت کشور از طریق آفرزیس تأمین می‌شود و هدف ما افزایش تدریجی این سهم است. در کشورهایی مانند ژاپن، ۱۰۰ درصد پلاکت‌ها از این روش تأمین می‌شود.

قره‌باغیان در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر تحریم‌ها و محاصره اقتصادی بر تأمین تجهیزات و مواد مصرفی سازمان انتقال خون گفت: اکنون مشکل حاد و بحرانی در تأمین ملزومات مورد نیاز برای دریافت خون، انجام آزمایش‌های غربالگری و تهیه فرآورده‌های خونی وجود ندارد، اما سازمان به صورت مستمر از منابع داخلی و خارجی در حال سفارش‌گذاری است.

وی افزود: اگر محاصره دریایی یا اقتصادی به کشور آسیب بزند، طبیعتاً حوزه انتقال خون را هم تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما دولت با تجربه‌ای که در سال‌های اخیر از شرایط تحریمی به دست آورده، توانسته است نیازهای این بخش را در زمان مناسب تأمین کند.

مدیرعامل سازمان انتقال خون با اشاره به اثر مستقیم تحریم‌ها بر جان بیماران اظهار کرد: تحریم‌ها فقط به اقتصاد آسیب نمی‌زنند، بلکه مستقیماً به بیماران هم لطمه می‌زنند. نمونه آن، تأخیر در ورود خون نادر مورد نیاز یک بیمار از اسپانیا بود که به دلیل خودداری شرکت‌های حمل‌ونقل از همکاری با ایران، تحت تأثیر تحریم‌ها رخ داد.

قره‌باغیان همچنین درباره وضعیت مشارکت مردمی در اهدای خون گفت: همچنان ۱۰۰ درصد اهدای خون در ایران به صورت داوطلبانه و بدون چشمداشت انجام می‌شود و در دوران جنگ نیز مشکلی از نظر حضور مردم و پویایی اهداکنندگان وجود نداشت.

وی در پاسخ به سوالی درباره بانک خون‌های نادر توضیح داد: شناسایی افراد دارای گروه‌های خونی نادر از سه مسیر انجام می‌شود؛ نخست از طریق بیماران بستری در مراکز درمانی، دوم از مسیر خانواده‌ها و نوزادان در بخش‌های زنان و زایمان، و سوم از طریق آزمایش‌های تصادفی روی برخی نمونه‌های خونی در مراکز انتقال خون انجام می‌شود. خون‌های نادر به شکل فریز شده تا ۳۰ سال قابلیت نگهداری دارند.

مدیرعامل سازمان انتقال خون با بیان اینکه وضعیت فعلی بانک خون‌های نادر مطلوب است، تأکید کرد: این حوزه همچنان نیازمند توسعه است، زیرا امکان پیش‌بینی زمان نیاز به این خون‌ها وجود ندارد و ممکن است برای خود افراد، خانواده آن‌ها یا بیماران دیگر مورد استفاده قرار گیرد.

قره‌باغیان درباره افزایش مراجعه بانوان برای اهدای خون گفت: کم‌خونی در میان زنان، فقط مختص ایران نیست و در همه دنیا یکی از شایع‌ترین موانع اهدای خون در بانوان به شمار می‌رود. با این حال، پیش از هر بار اهدای خون، میزان هموگلوبین افراد سنجیده می‌شود و اگر کمتر از حد استاندارد باشد، فرد وارد چرخه اهدای خون نمی‌شود.

وی افزود: برخی عوارض نادر پس از اهدای خون بیشتر در میان اهداکنندگان بار اول، جوانان و بانوان دیده می‌شود که با توصیه به مصرف مایعات، به‌ویژه آب، پیش از اهدای خون می‌توان از آن پیشگیری کرد.

مدیرعامل سازمان انتقال خون درباره علت استقبال بیشتر بانوان از اهدای خون در مقاطع خاص نیز گفت: این موضوع بیش از آنکه پزشکی باشد، ریشه فرهنگی دارد. بانوان معمولاً احساس بیشتری نسبت به مشارکت در فعالیت‌های انسان‌دوستانه و اجتماعی دارند و در شرایط خاص نیز تمایل بیشتری برای همراهی با جامعه نشان می‌دهند.

وی با اشاره به ضرورت مدیریت ذخایر خون در کشور اظهار کرد: کنترل ذخایر خون به سه دلیل انجام می‌شود؛ نخست حفظ منابعی مانند کیسه خون و کیت‌های آزمایشگاهی، دوم تعهد اخلاقی برای جلوگیری از هدررفت خون و فرآورده‌ها، و سوم جلوگیری از پیش‌خور کردن آینده، چرا که فرد پس از اهدای خون تا هشت هفته امکان اهدای مجدد ندارد و باید اهداکنندگان را به‌صورت مستمر در چرخه نگه داشت.

قره‌باغیان با توجه به نزدیک شدن به ایام محرم و تاسوعا و عاشورا از مردم خواست اهدای خون را فقط به این روزها محدود نکنند و گفت: بیماران در همه روزهای سال به خون نیاز دارند و همان‌طور که در تاسوعا و عاشورا بیمار داریم، روزهای قبل و بعد از آن هم بیماران نیازمند خون و فرآورده‌های خونی هستند.

وی در تشریح گروه‌های نیازمند خون گفت: بخشی از بیماران، وابستگی دائمی به خون دارند؛ گروهی دیگر مانند بیماران سرطانی برای تکمیل درمان خود به خون و فرآورده‌ها نیازمندند؛ دسته سوم مصدومان حوادث و تروما هستند که نیاز آن‌ها قابل پیش‌بینی نیست؛ و گروه چهارم بیمارانی هستند که برای جراحی‌های انتخابی به خون نیاز دارند.

مدیرعامل سازمان انتقال خون اضافه کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد اگر خون‌رسانی به مصدومان حوادث ترافیکی سریع‌تر انجام شود، می‌توان تا ۳۰ درصد از مرگ‌ومیر آن‌ها جلوگیری کرد.

وی درباره نتایج سفرهای استانی خود نیز گفت: هدف اصلی این سفرها، آشنایی نزدیک با همکاران و مسائل مراکز انتقال خون در سراسر کشور بوده است. مشکلات اغلب استان‌ها در حوزه نیروی انسانی و امکانات، مشابه است و تفاوت اساسی با یکدیگر ندارند.

قره‌باغیان با هشدار نسبت به کوچک شدن سازمان انتقال خون در سال‌های اخیر اظهار کرد: در حالی که نظام سلامت کشور طی این سال‌ها توسعه یافته و تعداد بیمارستان‌ها و خدمات تخصصی افزایش پیدا کرده، سازمان انتقال خون ۳۰ درصد کوچک‌تر شده است.

به گفته قره‌باغیان، بیمارستان‌ها و بخش‌های جدید راه‌اندازی می‌شوند، اما در زمان توسعه این مراکز، نیاز آن‌ها به خون، فرآورده، تجهیزات، نیروی انسانی و اهداکننده جدید کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی یکی از مهم‌ترین مشکلات سازمان را وضعیت پرداختی کارکنان دانست و گفت: همکاران انتقال خون خود را با کارکنان دانشگاه‌های علوم پزشکی مقایسه می‌کنند و این مطالبه به حقی است، زیرا بسیاری از نیروهای تخصصی ما همان وظایف و مسئولیت‌ها را دارند، اما به دلیل نداشتن درآمد اختصاصی و محدودیت‌های قانونی، دریافتی کمتری دارند.

مدیرعامل سازمان انتقال خون از اخذ مجوز استخدام ۱۵۰ نفر خبر داد و افزود: تلاش می‌کنیم از مسیرهای مختلف از جمله سازمان برنامه و بودجه و وزارت بهداشت، مطالبات بیشتری برای تقویت منابع انسانی و بهبود وضعیت پرداخت‌ها دریافت کنیم.

وی در پاسخ به سوالی درباره تجهیزات مورد نیاز سازمان نیز گفت: بخشی از تجهیزات به‌صورت داخلی تأمین می‌شود و بخشی از خارج از کشور وارد می‌شود. یخچال‌های تخصصی نگهداری خون از جمله اقلامی هستند که تولیدکنندگان داخلی آن را تأمین می‌کنند، اما در مورد کیسه‌های خون، به دلیل استانداردهای بسیار سخت‌گیرانه، بخشی از نیاز همچنان از خارج کشور تهیه می‌شود.

قره‌باغیان توضیح داد: چون برخی فرآورده‌های خونی و پلاسمای ایران قابلیت ورود به بازار اروپا را دارند، کیسه‌های خون نیز باید استاندارد CE اروپا را داشته باشند. به گفته او، یکی از تولیدکنندگان داخلی بخشی از این استاندارد را اخذ کرده، اما هنوز برای تأمین کامل نیاز سازمان، چالش‌هایی وجود دارد.

مدیرعامل سازمان انتقال خون در ادامه درباره وضعیت پلاسما و پالایشگاه‌های داخلی گفت: نیاز سالانه کشور به داروهای مشتق از پلاسما حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار لیتر است که از این میزان، سازمان انتقال خون می‌تواند حدود ۳۰۰ هزار لیتر را تأمین کند. باقی این نیاز باید از طریق مراکز جمع‌آوری پلاسما و سازوکارهای دیگر تأمین شود.

وی افزود: در حال حاضر دو پالایشگر داخلی با ظرفیت محدود در کشور وجود دارد و بخشی از پلاسمای ایران نیز به دلیل برخورداری از استانداردهای اتحادیه اروپا، به پالایشگاه‌های خارجی ارسال می‌شود تا پس از تبدیل به دارو، دوباره به کشور بازگردد.

قره‌باغیان درباره سابقه پالایشگاه پلاسمای ایران نیز گفت: پالایشگاهی که در دهه‌های گذشته در کشور فعال بود، نباید تعطیل می‌شد و اگر نیاز به اصلاح و به‌روزرسانی داشت، باید ساختار آن اصلاح می‌شد، نه اینکه به طور کامل متوقف شود.

وی با اشاره به آزمایش‌های ایمنی خون تأکید کرد: همه خون‌های اهدایی در کشور مطابق استاندارد سازمان جهانی بهداشت برای هپاتیت B، هپاتیت C، HIV و سیفیلیس آزمایش می‌شوند و در برخی استان‌ها با توجه به الگوی شیوع، آزمایش‌های تکمیلی مانند HTLV-۱ و HTLV-۲ نیز انجام می‌شود.

مدیرعامل سازمان انتقال خون درباره اجرای طرح خون‌رسانی در آمبولانس‌ها نیز گفت: برای اجرای این طرح، باید گلبول قرمز O منفی و پلاسمای AB مثبت در اختیار باشد و در کنار آن، تجهیزات استاندارد حمل و نگهداری در ناوگان اورژانس فراهم شود. برنامه‌ریزی برای آغاز این طرح با همکاری اورژانس هوایی در حال انجام است و در صورت فراهم شدن الزامات، به تدریج گسترش پیدا خواهد کرد.

*پیش از آغاز نشست خبری، اصحاب رسانه از بخش‌های مختلف مرکز انتقال خون استان تهران بازدید کردند و از نزدیک در جریان روند انتقال و جابه‌جایی خون قرار گرفتند