رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری: آب و خاک، ستون‌های اصلی امنیت غذایی کشور هستند
تهران (پانا) - رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، با تأکید بر ضرورت حفاظت از منابع پایه تولید، آب و خاک را از ارکان اصلی امنیت غذایی کشور دانست و گفت: بدون حفاظت از این منابع و انتقال سالم آن‌ها به نسل‌های آینده، پایداری تولید و سرزمینی با چالش جدی مواجه خواهد شد.
عطاالله ابراهیمی در هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری با اشاره به اهمیت مدیریت منابع طبیعی اظهار کرد: مدیریت حفاظت خاک و آبخیزداری از مسائل مهم کشور است؛ چراکه ایران از یک سو با میزان نسبتاً بالای فرسایش خاک و از سوی دیگر با قرار گرفتن در منطقه خشک و نیمه‌خشک جهان مواجه است. در چنین شرایطی، نوسانات اقلیمی و تغییرات بارش از سالی به سال دیگر قابل توجه است و مدیریت ویژه عرصه‌های منابع طبیعی را ضروری می‌کند.
وی افزود: آب و خاک دو عنصر اساسی برای تأمین امنیت غذایی هستند و امنیت غذایی نیز یکی از پایه‌های اصلی امنیت کشور به شمار می‌رود. بدون حفاظت از منابع پایه، پایداری تولید در سال‌های مختلف امکان‌پذیر نخواهد بود.
رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری با تأکید بر ضرورت نگاه جامع به مدیریت حوزه‌های آبخیز گفت: این حوزه به دلیل ماهیت چندتخصصی خود، پیچیدگی‌های فراوانی دارد و در آن باید هم‌زمان به ویژگی‌های فیزیکی حوزه آبخیز، مسائل اجتماعی و اقتصادی، نقش انسان و شرایط اکولوژیکی توجه کرد. تغییر اقلیم نیز بر پیچیدگی این سیستم‌ها افزوده است.
ابراهیمی ادامه داد: برخلاف سیستم‌های فیزیکی و ملموس که اجزای مشخصی دارند، در سیستم‌های پیچیده طبیعی و اجتماعی، روابط علت و معلولی همیشه خطی نیستند. برای نمونه، بارندگی تحت تأثیر متغیرهای متعددی قرار دارد و پیش‌بینی آن نیز همواره با عدم قطعیت همراه است. بنابراین، مدیریت مؤثر حوزه‌های آبخیز نیازمند شناخت دقیق‌تر این سیستم‌ها، اصلاح خطاها و توسعه الگوهای علمی و کاربردی است.
آبخوانداری؛ راهکاری برای مقابله با چالش کم‌آبی
وی با اشاره به تلاش‌های پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری برای پیوند علم و عمل بیان کرد: همکاران ما در این پژوهشکده تلاش کرده‌اند با تلفیق دانش تخصصی و تجربه اجرایی، الگوهای عملی و قابل استفاده‌ای را برای بخش‌های اجرایی کشور توسعه دهند.
رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، آبخوانداری را یکی از نمونه‌های این رویکرد دانست و گفت: برآوردها نشان می‌دهد حدود ۱۰ میلیون هکتار ظرفیت اجرای طرح‌های آبخوانداری در کشور وجود دارد. تجربه حدود ۳۰ ساله پژوهشکده و طرح‌های تحقیقاتی انجام‌شده در این زمینه، ظرفیت ارزشمندی برای مقابله با چالش کم‌آبی کشور فراهم کرده است.
ابراهیمی با اشاره به وضعیت منابع آب زیرزمینی کشور افزود: از مجموع حدود ۶۰۹ دشت کشور، به گفته وی، حدود ۴۲۵ دشت با بیلان منفی آب زیرزمینی و شرایط بحرانی یا ممنوعه مواجه هستند. در چنین شرایطی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های آبخوانداری می‌تواند در مدیریت منابع آب و کاهش فشار بر آبخوان‌ها مؤثر باشد.
استفاده از الگوهای عملی برای کنترل سیلاب و گردوغبار
وی با اشاره به دیگر تجربه‌های پژوهشکده اظهار کرد: سامانه‌های سطوح آبگیر باران و طرح احیای زیست‌بوم وردیج در بالادست تهران، از نمونه‌های اجرای الگوهای علمی در عرصه هستند که می‌توانند در مدیریت رواناب و کنترل مخاطراتی مانند سیلاب‌های شهری مورد استفاده قرار گیرند.
ابراهیمی ادامه داد: همچنین الگویی که با مشارکت بخش صنعتی در منطقه مبارکه اجرا شده، نمونه‌ای از استفاده از ظرفیت مشارکت و کاهش اتکا به هزینه‌های دولتی در اجرای طرح‌های آبخیزداری است. این تجربیات می‌توانند در تحقق اهداف تعیین‌شده در برنامه هفتم توسعه، از جمله اجرای عملیات آبخیزداری در سطح ۲۰ میلیون هکتار، مورد استفاده قرار گیرند.
رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری با اشاره به تجربه هندیجان نیز گفت: در این منطقه که با مشکلاتی مانند شوری و قلیائیت خاک مواجه است، ظرفیت‌هایی برای مقابله با تخریب سرزمین و تثبیت کانون‌های گردوغبار ایجاد شده است. این نمونه‌ها بخشی از تجربیات پژوهشکده هستند که قابلیت معرفی و استفاده در سطح بین‌المللی را نیز دارند.
وی با اشاره به ثبت برخی از این تجربیات در یونسکو اظهار امیدواری کرد که با حضور نمایندگان نهادهای بین‌المللی از جمله فائو و برنامه توسعه سازمان ملل متحد، زمینه معرفی و انتقال این الگوها به دیگر کشورها فراهم شود.
ضرورت تصویب لایحه جامع آبخیزداری و آبخوانداری
ابراهیمی در بخش دیگری از سخنان خود، تصویب لایحه جامع آبخیزداری و آبخوانداری را از ضرورت‌های مدیریت منابع طبیعی کشور دانست و خواستار حمایت برای تصویب این لایحه در مجلس شورای اسلامی شد.
وی با تأکید بر اهمیت اجرای مصوبات قانونی تصریح کرد: تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه مستلزم مشارکت و همگرایی بیشتر میان دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و مردم است. همچنین اجرای قانون حفاظت خاک و استفاده از ظرفیت‌های قانونی موجود، از جمله بند «ب» ماده ۲۹ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور، می‌تواند به پیشبرد اهداف حفاظت از منابع پایه کمک کند.
رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری افزود: مشارکت مردم باید در مدیریت منابع طبیعی جایگاه محوری داشته باشد. استفاده از ظرفیت جوامع محلی و تقویت تعامل میان بخش‌های اجرایی، دانشگاهی و تحقیقاتی می‌تواند زمینه اجرای مؤثرتر برنامه‌های حفاظت از آب و خاک را فراهم کند.
ابراهیمی در پایان با قدردانی از پژوهشگران و فعالان حوزه منابع طبیعی، بر ضرورت افزایش همکاری میان بخش‌های مختلف تأکید کرد و گفت: با هم‌افزایی علمی، اجرایی و مردمی می‌توان برای حفاظت از منابع آب و خاک، تقویت امنیت غذایی و تضمین آینده‌ای پایدار برای کشور گام‌های مؤثرتری برداشت.
آرمیتا رزاقیان
ارسال دیدگاه