دیدگاه سند برنامه درسی ملی درباره ساختار و زمان آموزش/چه اصولی بر برنامه‌های درسی ناظر خواهد بود؟

به گزارش خبرنگار آموزش وپرورش پانا، سند برنامه درسی ملی به عنوان یکی از زیرنظام های اصلی سند تحول بنیادین در فروردین ماه سال جاری به صورت رسمی رونمایی شد. براساس اعلام مسئولین ارشد وزارت آموزش وپرورش، این سند به منزله نقشه جامع یادگیری است که زمینه ایجاد تحول همه جانبه و گسترده را در بحث مفاهیم و محتوای آموزشی کتابهای درسی فراهم می آورد.

براساس این گزارش، در سند برنامه درسی ملی، ۱۱ مورد به عنواناصول ناظر بر برنامه های درسی و تربیتیتعریف شده است. به عنوان مثال، تقویت هویت ملی یکی از اصولی است که در این سند درسی ملی بر آن تاکید و درباره آن چنین آمده است:

برنامه های درسی و تربیتی باید زمینه تقویت و پایداری هویت ملی را با تاکید بر تعمیق باورها و ارزش های اسلامی، فرهنگ و تمدن اسلام و ایران، زبان و ادبیات فارسی، ارزش های انقلاب اسلامی، میهن دوستی، وحدت و انسجام فرهنگی، استقلال ملی و همبستگی اسلامی فراهم آورد.

توجه به تفاوت ها، عنوان یکی دیگر از اصولی است که بر برنامه های درسی و تربیتی،نظارت خواهد داشت، براساس این اصل، برنامه های درسی و تربیتی باید ضمن تاکید بر ویژگی های مشترک، به تفاوت های ناشی از محیط زندگی (شهری، روستایی، عشایری، فرهنگی و جغرافیایی)، جنسیتی و فردی دانش آموزان (استعدادها، توانایی ها، نیازها و علایق) توجه کرده و از انعطاف لازم برخوردار باشد.

همچنین در اصل نظارتی " یکپارچگی و فراگیری " چنین آمده است: برنامه های درسی و تربیتی باید برای تمام دانش آموزان (دانش آموزان عادی، دانش آموزان با نیازهای ویژه و استعدادهای درخشان) به صورت به هم پیوسته و یکپارچه طراحی و تدوین شود. این برنامه ها باید با رعایت انعطاف پذیری، با نیازهای هریک از گروه های دانش آموزان با نیازها و استعدادهای خاص انطباق و سازگاری داده شود.

رویکرد سند برنامه درسی ملی چیست؟

به گزارش پانا، سند برنامه درسی ملی در بخش دیگری به رویکرد و جهت گیری کلی پرداخته و رویکرد خود را "فطرت گرایی توحیدی" معرفی کرده است. اتخاذ این رویکرد به معنای زمینه سازی لازم جهت شکوفایی فطرت الهی دانش آموزان از طریق درک واصلاح مداوم موقعیت آنان به منظور دست یابی به مراتبی از حیات طیبه است.

در رویکرد فطرت گرایی توحیدی، جایگاه دانش آموز، معلم، محتوا، یاددهی - یادگیری، ارزشیابی، محیط یادگیری و مدیر مدرسه مشخص و در بندهایی وظایف مربوط به هر کدام بیان شده است.

حوزه های تربیت و یادگیری سند برنامه درسی ملی

براساس این گزارش، ۱۱ حوزه «حکمت و معارف اسلامی، قرآن وعربی، زبان و ادبیات فارسی، فرهنگ و هنر، سلامت و تربیت بدنی، کار و فناوری، علوم انسانی و مطالعات اجتماعی، ریاضیات، علوم تجربی، زبان های خارجی،آداب و مهارت های زندگی و بنیان خانواده » در سند برنامه درسی ملی به عنوان "حوزه های تربیت و یادگیری" تعریف و برای هر یک از حوزه ها نیز ضرورت و کارکرد، قلمرو و جهت گیری های کلی در سازماندهی محتوا و آموزش به صورت تخصصی مشخص شده است.

دیدگاه سندبرنامه درسی ملی درخصوص ساختار و زمان آموزش

ساختار و زمان آموزش، موضوع مهم دیگری است که در سند برنامه درسی ملی چندین صفحه را به خود اختصاص داده است، در این سند درخصوص ساختار نظام آموزش وپرورش آمده است:

- ساختار نظام تحصیلی آموزش وپرورش در جمهوری اسلامی ایران براساس مفاد سند تحول بنیادین آموزش وپرورش، شامل ۶ سال دوره ابتدایی و ۶ سال دوره متوسطه (جمعاً ۱۲ سال) است که هر دوره تحصیلی نیز به ۲ دوره سه ساله تقسیم می شود.

- دوران تحصیل رسمی وعمومی، با توجه به ماهیت و ویژگی برنامه های درسی شامل دوره آموزش عمومی (مرکب از دوره ابتدایی و دوره متوسطه اول) و نیمه تخصصی (دوره متوسطه دوم) خواهد بود و در پایان دوره متوسطه دوم به دانش آموزان مدرک دیپلم اعطا می شود.

- دوره پیش دبستان به دوره ۲ ساله رسمی و غیراجباری اطلاق می شود که کودکان گروه سنی ۵ و ۶ سال را تحت پوشش برنامه های آموزشی و تربیتی قرار می دهد. برنامه های آموزشی و تربیتی این دوره و میزان حضور نوآموزان در مراکز پیش دبستانی با توجه به ویژگی های کودکان منعطف و سیال است.

- سن شروع دوره ابتدایی، ۶ سال تمام خواهد بود. برنامه های درسی سه سال اول دوره ابتدایی به صورت منعطف با عنایت به توانایی ها و تفاوت های دانش آموزان تدوین و در آن آموزش های پیش نیاز و جبرانی ویژه کودکان مناطق محروم و دو زبانه پیش بینی می شود.

- مشاوره و هدایت تحصیلی و تربیتی در همه دوره های تحصیلی الزامی است. انتخاب شاخه و رشته تحصیلی در پایان دوره آموزش عمومی و براساس نتایج عملکرد درسی و تربیتی در طول این دوره تحصیلی صورت می گیرد.

- دوره متوسطه دوم دارای سه شاخه نظری، فنی و حرفه ای و کار ودانش است، هر یک از شاخه های این دوره دارای رشته هایی خواهد بود که تنوع آنها براساس نیاز جامعه، اقتضای زمان و امکان اجرای آن تعیین می شود.

براساس این گزارش، در بحث زمان تعلیم و تربیت نیز در این سند درسی ملی آمده است:

-سال تحصیلی از اول مهرماه هر سال شروع و تا پایان شهریور ماه سال بعد ادامه خواهد داشت.

- زمان آموزش هر پایه تحصیلی در دوره ابتدایی ۹۲۵ ساعت، در دوره متوسطه اول ۱۱۱۰ ساعت و در دوره متوسطه دوم شاخه نظری ۱۲۹۵ ساعت و شاخه فنی وحرفه ای و کارودانش ۱۴۸۰ساعت خواهد بود. علاوه بر این، در تمامی پایه ها ۵۰ ساعت به فعالیت های خارج از کلاس و مدرسه متناسب با اقتضائات برنامه درسی هر حوزه یادگیری اختصاص می یابد و ۵۰ ساعت متناسب با شرایط و اقتضائات محیطی در اختیار استان ها، مناطق و مدارس قرار می گیرد. (جمعاً ۱۰۰ ساعت)

-ساعات کار هفتگی دوره ابتدایی ۲۵ ساعت در تمامی پایه ها و زمان هر جلسه در پایه های اول، دوم و سوم ۴۵ دقیقه و در پایه های چهارم، پنجم و ششم ۵۰ دقیقه است. میانگین ساعات کارهفتگی دوره متوسطه اول ۳۰ ساعت در تمامی پایه ها و زمان هر جلسه ۵۰ دقیقه است و ساعات کار هفتگی دوره متوسطه دوم نظری حداکثر ۳۵ ساعت در تمامی پایه ها و زمان هر جلسه ۵۰ دقیقه است و ساعات کار هفتگی دوره متوسطه دوم فنی وحرفه ای و کارودانش متناسب به رشته های تحصیلی حداکثر ۴۰ ساعت در تمامی پایه ها و زمان هر جلسه ۵۰ دقیقه است.

-زمان اختصاص یافته به هر جلسه و زمان استراحت بین آنها مجموعاً ۶۰ دقیقه است و تلفیق دو جلسه درسی به ویژه در دوره ابتدایی مجاز نیست.

نحوه ارزشیابی و بازنگری سندبرنامه درسی ملی

به گزارش پانا، آنچه که در بالا گفته شد، فقط گوشه ای از سند برنامه درسی ملی بود و پرداختن به تمام موارد سند، در این جا میسر نیست.

گفتنی است، بازنگری و به روز رسانی برنامه درسی ملی براساس نتایج ارزشیابی به عمل آمده حداکثر در فواصل زمانی ۵ تا ۱۰ ساله به پیشنهاد سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی و با تصویب شورای عالی آموزش وپرورش انجام خواهد شد.

گزارش از سمیه عزیزی