درس
کاربرد نقل قول در گزارش/۱
واحدآموزش پانا: یادتان هست؟ گفتیم؛ گزارش شامل اطلاعات پنهان است که در زیر سطح جریان دارد.... بخشی عمده از این اطلاعات پنهان، از راه نقل قول و جستجوی واقعیت ها از زبان دیگران فاش می شود. نقل قول ها روح و شور انسانی به گزارش می دهند و آن را خواندنی و جذاب می کنند. اما چگونگی کاربرد آن ها، مهارت و هنر می خواهد که حاصل درک شرایط، موضوع و تجربه گزارشگر است. درس امروز برداشتی و تدوینی از چندین کتاب گزارشگری است که شما را به فراگیری و به کار بستن آن در عمل دعوت می کنیم.
فواید نقل قول:
۱- کمک به مستندکردن گزارش
۲- تنوع به گزارش: آن را از یکنواختی و یکدستی متن و حالت مقاله ای داشتن خارج می کند و به آن شکل چند بُعدی و استدلالی می دهد بویژه اگر نقل قول ها شکل تضاد و رویارویی داشته باشد گزارش را به سوی یک گفتمان چندسویه پیش می برد.
۳- به گزارش جان می بخشد: نقل قول ها روح و شور انسانی به گزارش می دهند و آن را پر کشش و جذاب می کنند.
۴- تاثیرگذاری پیام گزارش: نقل قول ها به نوعی حرف دلِ گزارشگر است که از زبان دیگران انتشار می یابد. به عبارت دیگر؛ گزارشگر گویی نظرات و عقاید خود را به طور غیرمستقیم از زبان شاهدان و آگاهان ماجرا نقل می کند و بدین ترتیب گاردگیری مخاطب را در برابر پیام مستقیم که ممکن بود از زبان نویسنده نقل شود را از بین می برد.
۵- اعتباربخشی به گزارش: استفاده از نقل قول ها در گزارش نشان زحمت و تلاش گزارشگر برای تهیه گزارش و تحقیق اوست و این گزارش را از تک صدایی خارج و معتبر می سازد.
۶- مسوولیت را از دوش خبرنگار برمی دارد: بیان برخی نقل قولهای تخصصی و یا بیان برخی از موارد سیاسی، اجتماعی و ... بار و مسوولیت حقوقی برای گزارشگر به همراه دارد. وقتی این نقل قولهای تخصصی از زبان متخصصین یا مسوولین گفته شود هم مسوولیت و پاسخگویی را بر دوش گوینده کلام می اندازد و هم پیام را معتبر می کند. مثلا در مورد تاثیر امواج پارازیتی بر سلامت شهروندان می توان نقل قولها را از زبان افراد متخصص و دانشمندان و مسوولین مرتبط این حوزه، نقل قولهایی را آورد که بی شک برای خوانندگان این نقل قولها معتبر و مسوولیت نتیجه گیری پیام گزارش را از دوش گزارشگر برداشته است.
۷- کمک به فضاسازی : استفاده از نقل قول در گزارشهای مستند اجتماعی کاربرد بیشتری دارد که به کمک مشاهدات و فضاسازی های گزارشگر می آید و آن را جذاب تر می کند.
نقل قول خوب چه ویژگیهایی دارد؟
یک نقل قول خوب، مانند وصف تغییر لحن گفتار یک شخص است. ورای مضمون گفته، نقل قول خوب باید غم، شادمانی، شرم، خشم یا نداشتن اعتماد به نفس را نشان دهد. استفاده موثر از نقل قول ها با فلسفه "نگو، نشانم بده" در آموزه های نویسندگی انطباق دارد و الگوی روزنامه نگاری را خوب و زنده است و از این حیث می گوییم به گزارش روح و شور انسانی می دهد.
مثال:
"بیل شاو"_روزنامه¬نگار_ گزارشی از ماجراهای یک پیرزن سالخورده به نام "آن ولمه" در روزنامه ایندیانا پولیس استار(۱۹۹۸) آورده است؛او در ضمن مشاهدات خود از این پیرزن ۱۰۱ ساله، که تمام عمر خود را در منطقه روستانشین ایالت ایندیانا گذرانده است، در جایی از گزارش، به استراحت کوتاه پیرزن ، در حین فعالیتش اشاره می کند و در ادامه به نقل از او می نویسد: "این کفشهای پیرزنیِ مرا ببخشید. پاهایم درد می کند. من از این کفشها متنفرم."
و در قسمتهای بعدی همین گزارش می خوانیم که؛ "ولمر" همیشه یک اسلحه پُر در کنار تخت خود نگه می دارد. سپس نقل قولی از او که می گوید: "من هفت تیر را دوست دارم. می شه روی اون حساب کرد." را می آورد.
همین نقل قولهای ساده، به تنهایی چیزهای زیادی را درباره این زن ۱۰۱ ساله بیان می کند. لازم نیست؛ گزارشگر بگوید این زن بدخُلق پا پرشر و شور است؛ لازم نیست؛ شرح دهد؛ او سرسخت یا متواضع است. ما می توانیم تمام این ها را در نقل قول بخوانیم مثلا آنجا که می گوید "می شه روی آن حساب کرد" آیا کسی پس از شنیدن چنین جمله ای می تواند در جدیت این زن در استفاده از هفت تیر شک کند.
پیام غیرمستقیم به مخاطب
وجه دیگر شعار "نگو، نشان بده" تاثیری است که پیام غیرمستقیم بر خواننده می گذارد.
مثال:
سالها پیش گزارشی در یکی از ایالتهای آمریکا به نام "صدایی خاموش علیه مجازات اعدام" منتشر شد که بخشی از آن اینگونه نوشته شده بود:
"آریزونا ایالت طرفدارِ اجرای مجازات اعدام است. "فایف سیمینگتون" فرماندار ایالت، دادگاهها را به دلیل متوقف کردن حکم اعدام بطور علنی به باد سرزنش گرفت. "کلانتر جو آرپاید" از رونامه نگاری که شاهد اعدام به کمک تزریق داروی کشنده بود، به خاطر این که برای مشاهده "آنچه ما با قاتلان می کنیم" رفته بود، قدردانی کرد.
نویسنده فقط با نقل قول کوتاهِ "آنچه با قاتلان می کنیم" و شرح تماشای روزنامه نگار و قدردانی از او در متن گزارش خود به طور ضمنی و غیرمستقیم می خواهد طرفداران مجازات اعدام را به عنوان گروهی خون آشام به تصویر بکشد.
خُب همین نقل قول مغرضانه، از هر دشنام یا انتقادی از سوی منابع ثانویه موثرتر است و بر مخاطب و خواننده اثر می گذارد.
میانه روی کنید! نه زیاد نه خیلی کم!
بیشتر روزنامه نگارانِ تازه کار در کاربرد نقل قولها میانه روی ندارند یا خیلی زیاد از نقل قول استفاده می کنند یا خیلی کم. نه هر آنچه ضبط کرده اید یا یادداشت برداری کرده اید بی مهابا و پشت سر هم نقل کنید و نه خیلی کم، که مفاهیم مدنظر گزارش را ناقص و نامفهوم و بدون تاثیر ارائه کنید.
در واقع اینکه، در جمع آوری اولیه نقل قول ها در حین تهیه گزارش، خِست نداشته باشید هر چه می توانید مصاحبه بگیرید و نقل قول مرتبط با موضوع را جمع آوری کنید؛ ولی دلیلی ندارد که هر آنچه گردآوری کرده اید، در گزارش خود بیاورید.از نقل قول کم وعاقلانه استفاده کنید.
باید گزینش کنید! مهمترین، گیراترین و اثرگذارترین آن گفته ها را به تناسب شرایط و موضوعات گزارش در دل آن جای دهید. این یکی از مهمترین کارهای گزارشگر است.
با نقل قول احساسات و شخصیت گوینده را منعکس کنید
در واقع با انتخاب بجا و مناسبِ نقل قول ها و نحوه به کارگیری آنها به انتقال احساسات و شخصیت همه آنان که در موضوع گزارش درگیر هستند به خواننده کمک کنید.
در واقع باید گفت؛ در استفاده از نقل قول اصرار نداشته باشید، برآیند و نتیجه کار مهم است اگر منبعی، مطلبی را بهتر از شما بیان کرد از او نقل کنید، در غیراینصورت، موضوع را با کلمات خودتان شرح دهید. باید دقت کنید کدامیک اثر بیشتری بر خواننده دارد.
مثال: فرض کنید می خواهید ؛ درباره توفانی مخرب که خسارات زیادی داشته است، گزارش تهیه کنید ممکن است گزارش خود را با چنین جمله ای آغاز کنید:
نمونه اول:
توفان آن چنان شدید می وزید که تیرهای چراغ برق خم یا به دو نیم می شدند. شیشه پنجره های هتل رو به دریا خرد می شدند. خودروها از پارکینگ به بیرون پرتاب می شدند و مثل گورستان ماشین های اوراقی روی هم می افتادند.
این لید چندان خوبی نیست اما شاید بهتر از این باشد که شما از قول یک شاهد عینی که مثلا صاحب رستورانی در ساحل دریاست بنویسید:
نمونه دوم:
علی که صاحب رستوران "شبهای دریا" در ساحل است می گوید:" من تا به حال چنین توفانی ندیده بودم. تا به حال هیچ وقت اینقدر در زندگی نترسیده بودم ".
صدتا از این نقل قول ها، ارزش چندانی ندارد چون با الگوی روزنامه نگاری خوب و زنده که می گوید "نگو نشان بده" کاملا در تضاد است.
نمونه سوم:
اما یک الگوی دیگر برای همین مثال این است:"علی" صاحب رستوران "شبهای دریا" با سختی و در حالیکه چشمانش از حد معمول بزرگتر شده از توفان می گوید: "تیرهای چراغ برق یا خم می شدند یا به دو تکه تقسیم می شدند. شیشه پنجره های هتل پشت سر هم خرد می شدند. انگار کسی به آنها یکی یکی سنگ می زد. ماشین ها از پارکینگ به بیرون پرت می شدند و مثل گورستان ماشینهای اوراقی روی هم می افتادند همه جیغ می زدند و فرار می کردند . داشتم می مردم از ترس."
در مورد آخر از الگوی نوشتن برای این توفان؛ ترس صاحب رستوران و آنچه در توفان رخ داده بدون ذکر مستقیم از احساساتشان نشان داده شده؛ آنجا که از چشمها و به سختی حرف زدن علی می نویسیم.
نقل قولهای پشت سر هم ، نه !
در یک گزارش کمتر پیش می آید که گزارشگر مجبور باشد زنجیره ای از نقل قول ها را پشت سر هم بیاورد.
خبرنگار، آزاد است که با اشخاص زیادی مصاحبه کند چون بدین ترتیب یک پدیده را از نگاه های متعدد با زوایای دید مختلف دیده و بررسی کرده است اما در نهایت مختار است که تصمیم بگیرد اولا چه میزان از این نقل قول ها را در گزارش خود بیاورد و ثانیا از نگاه و زبان آنان به نقل جزئیات یک پدیده بپردازد یا با استفاده از کلام خود آن را شرح دهد. این را، تواناییِ نویسندگیِ گزارشگر، شرایط تهیه گزارش، نوع رسانه، و موضوع گزارش تعیین می کند.
یادآو ری می کنیم؛ مثل طرح پرسش، از نقل قول هم باید کم و گزیده استفاده کرد. و نباید گذاشت یک پاراگراف کامل تنها به نقل قول اختصاص یابد. واژه ها باید پرمعنا انتخاب شود،که هرچه نقل قول قوی تر باشد، موثرتر خواهد بود.
مثال :
دستگیری صدام حسین با کلمات و نقل قول تاریخی از سوی فرماندهان آن عملیات مورد تایید قرار گرفت: "خانمها ، آقایان، گرفتیمش".
یا در جریان مذاکرات هسته ای، بخشی کوتاه از گزارش این مذاکرات، نقل قولی از ظریف وزیر امور خارجه ایران بود که خطاب به جان کری وزیر امورخارجه آمریکا گفته بود؛ " هرگز یک ایرانی را تهدید نکن"! همین نقل قول قوی، آنچنان موثر بود که حتی تیترِ یک بسیار از روزنامه ها شد.
--------------------------------------------------------
ارسال دیدگاه