تصویر رنگی از اسکناس جعل محسوب نمی شود

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری پانا،امیر شکری در جریان بازدید خبرنگاران از مراحل نشر اسکناس گفت: هر تصویر رنگی از اسکناس جعل محسوب نمی شود و تنها درصورتی که بتوان موارد امنیتی را در اسکناس جعلی لحاظ کرد می توان گفت که جعل اسکناس صورت گرفته است.

وی با بیان اینکه جعل یعنی شبیه سازی ویژگی های امنیتی اسکناس، اظهار داشت: تاکنون موردی دیده نشده که در آن ویژگی های امنیتی اسکناس در آن جعل شده باشد.
رئیس سازمان تولید اسکناس و مسکوک بانک مرکزی در پاسخ به این سوال که چرا کپی های رنگی اسکناس در کشور وجود دارد، گفت: دلیل این امر را می توان در زیاد بودن دستگاه های کپی رنگی در کشور دانست که به وفور یافت می شود.
شکری گفت: بانک مرکزی در بخش عرضه تمام تلاش خود را به کار می برد تا وجوه ممیزه قابل تشخیص برای اصل بودن اسکناس قرار دهد و در بخش تقاضا هم مردم باید دقت لازم را به خرج داده و وجوه ممیزه را شناسایی کنند تا بتوانند اسکناس اصل را از جعل تشخیص دهند.
وی در مورد برنامه بانک مرکزی برای تولید اسکناس در سال جاری نیز گفت: طبق برنامه قرار است ۸۰۰ میلیون قطعه اسکناس تا پایان سال تولید شود.
این مقام مسوول در بانک مرکزی با بیان اینکه هزینه چاپ هر برگ اسکناس حدود ۱۲۰ تومان است، اظهار داشت: سال گذشته ۷۰۰ میلیون قطعه اسکناس امحا شده و این حالی است که در رکورد امحاء ۱.۲ میلیارد قطعه اسکناس را در سال نیز داشته ایم.
شکری از نهایی شدن چاپ ایران چک های ۵۰ هزار تومانی جدید خبر داد و افزود: تمام ایران چک های سفارش داده شده، چاپ و تحویل اداره نشر اسکناس های بانک مرکزی شده که بخش عمده آن از طریق بانک ها بین مردم توزیع شده است.
رئیس سازمان تولید اسکناس و مسکوک بانک مرکزی با اشاره به اینکه فرآیند چاپ و نشر اسکناس کاملا با هم متفاوت است، یادآور شد: سازمان تولید اسکناس و سکه ها متولی چاپ اسکناس است و براین اساس اوراق امنیتی را چاپ کرده و به اداره نشر اسکناس تحویل می دهد و این اداره به تناسب شرایط نسبت به توزیع اقدام می کند.
به گفته شکری هیات نظارت بر اندوخته اسکناس تعیین می کند که به چه میزان اسکناس قابل انتشار است.
وی هزینه بازتولید اسکناس های فرسوده را حدود ۱۰۰ میلیارد تومان در سال عنوان کرد و گفت: به این هزینه باید هزینه امحاء اسکناس های فرسوده را نیز اضافه کرد.
وی تاکید کرد: از روز تولید تا روز خروج هر قطعه اسکناس از سازمان تولید اسکناس و مسکوک بانک مرکزی یک ماه طول می کشد.

بر اساس این گزارش سازمان تولید اسکناس از سال ۱۳۵۱ تاسیس و طرح تاسیس چاپخانه ای برای چاپ اسکناس تهیه شد. سال ۱۳۶۱ ساختمان چاپ اسکناس تکمیل و چاپ اسکناس به صورت آزمایشی با چاپ اسکناسهای ۲۰۰ ریالی بطور رسمی در ایران آغاز شد.
تا اوایل سال ۱۳۶۲ کلیه اسکناس های رایج کشورمان عمدتاً در اروپا تهیه می شد.در این سال با راه اندازی کارخانه چاپ اوراق بهادار توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران،چاپ اسکناس در داخل آغاز و در سال ۱۳۶۷ با توجه به حجم بالای واردات کاغذ اسکناس و سایر اوراق امنیتی بنابه به دستور رئیس جمهور وقت بنا شد که بانک مرکزی در خصوص تاسیس کارخانه تولید کاغذ اسناد بهادار اقدامات لازم را بعمل آورد.
بانک مرکزی همچنین در راستای انجام این وظیفه قانونی، سازمان تولید اسکناس و مسکوک را راه اندازی کرد تا از آن طریق نسبت به مدیریت اسکناس موجود در بازار اقدام کند؛ مسئولیت سازمان تولید اسکناس و مسکوک چاپ و امحای اسکناس های رایج در بازار است البته مسئولیت سازمان فقط به تولید اسکناس و مسکوک ختم نمی شود چراکه اوراق ‌بهادار دیگری مانند اوراق مشارکت بانک‌های مختلف، اسناد هویتی (مانند گذرنامه ها و شناسنامه ها) و کارت‌هایی که جنبه امنیتی یا اعتبار خاصی دارد نیز به این مجموعه ارجاع داده و از مرحله طراحی تا اجرا و چاپ در سازمان تولید انجام می‌شود.
در سال ۱۳۶۷ با راه اندازی دو خط تولید دیگر، خط تولید اسکناس به ۴ واحد رسید و از آن پس تمامی اسکناسهای جمهوری اسلامی ایران در داخل چاپ می شود. در سال ۱۳۶۸ با توجه به واردات کاغذهای مورد نیاز از خارج، طرح ساخت کارخانه تولید کاغذ اسناد بهادار مطرح می شود.
در سال ۱۳۷۶ عملیات اجرایی پروژه کارخانه تولید کاغذ اسناد بهادار آغاز می شود. در سال ۱۳۸۱ این کارخانه پس از پشت سر گذاردن تولیدات آزمایشی به بهره برداری کامل رسید. و اکنون با لطف الهی و تلاش مسئولان و همت مردان این خاک تمامی مراحل تهیه و تولید اسکناس در داخل کشور انجام شده و افتخاری به افتخارات ملی افزون گشته است.
اما سازمان تولید اسکناس و مسکوک در کجای ایران قرار دارد؟ پاسخ این سوال این است "تهران، پاسداران، سه راه ضرابخانه"؛ "سه راه ضرابخانه" شاید برای خیلی ها نامی آشنا و شاید محل گذر روزانه افراد زیادی باشد که توجهی به نام این منطقه از تهران ندارند؛ ضرابخانه از آن جهت برای این منطقه نام گذاری شده که از سال‌های دور در این منطقه از پایتخت ضرب سکه و چاپ اسکناس انجام می شده است.
در ادامه این گزارش فرایند چاپ اسکناس و ضرب سکه را در سازمان تولید اسکناس و مسکوک می خوانید؛ سازمانی که به صورت خودکفا نسبت به چاپ اسکناس های رایج و ضرب سکه تلاش می کند و سعی دارد این خودکفایی را به حداکثر ممکن برساند.
قبل از آنکه به توضیح درباره فرایند چاپ اسکناس بپردازیم باید این نکته را متذکر شویم که کار کردن در کارخانه چاپ اسکناس و ضرب سکه حساسیت خود را دارد و همین حساسیت‌هاست که موجب می شود ضرایب امنیتی برای ورود به این مکان افزایش یابد.
اما این ضرایب امنیتی برای کارکنان و البته کسانی که قصد ورود به سازمان را به هر بهانه ای دارند بسیار بالا و البته غیرقابل حذف می باشد علت هم البته مشخص است چراکه در این محل کار با پول است و پول هم حساسیت‌زاست.
افرادی که سر و کارشان به سازمان تولید اسکناس و مسکوک گره خورده برای آنکه وارد محل کار خود شوند باید تمام تدابیر امنیتی را رعایت کرده و البته تمام وسایلی که شاید در زندگی عادی جز ابتدایی ترین وسیله های یک فرد محسوب شوند را تحویل قسمت مربوطه دهند و سپس وارد سالن کار شوند.
وسایلی که تحویل آنها قبل از ورود به سالن چاپ و ضرب سکه ضروری است عبارتند از پول نقد، سکه، کلید، تلفن همراه و هر نوع وسیله ای غیر لباس کار!
در نهایت کارمندان و کارگران سالن چاپ اسکناس و ضرب سکه با لباس کار مخصوص اجازه ورود به سالن را پیدا کرده و در فضایی با رطوبت ۵۵ و دمای بیش از ۲۰ درجه پشت ماشین های مخصوص مستقر می شوند. ساعت کار متولیان چاپ پول در ایران ۷ صبح تا ۵ بعد از ظهر است.
پشت هر ماشین چاپ اسکناس تقریبا پنج شش نفر مشغول کار هستند که علاوه بر نظارت بر چاپ اسکناس ها موظف به نقل و انتقال اسکناس های چاپ شده به سبدهای مخصوص نیز می باشند.
حقوق دریافتی کاگرانی که پشت ماشین های چاپ اسکناس کار می کنند طبق اذعان خودشان معمولی است و یک کارگر ماهانه ۲ میلیون تومان دریافت می کند؛ البته دریافتی کارگران بسته به نوع تحصیلات و رتبه شغلی‌شان متفاوت است. تحصیلات این کارگران نیز عمدتاً لیسانس است.
و اما پول های رایج در دستان ما چطور از ماشین های چاپ اسکناس بیرون می آیند؟ نحوه کار ماشین های چاپ اسکناس اینطور است که ابتدا طرح اولیه اسکناس مورد نظر به دستگاه داده می شود و سپس برگه های مخصوص که جنس آن بستگی به سفارش سازمان کاغذ دارد، داخل فضای مخصوص قرار می گیرند.
معمولاً برگه هایی که برای چاپ اسکناس به کار گرفته می شود امکان تولید ۲۴ قطعه از یک اسکناس را دارند. گفتنی است هر کدام از ماشین های چاپ اسکناس در طول روز ۵۰ هزار ورق اسکناس تولید می کنند که با احتساب به ظرفیت ۲۴ قطعه ای این ورق ها باید گفت یک ماشین چاپ اسکناس قابلیت چاپ یک میلیون و ۲۰۰ هزار قطعه اسکناس در طول روز را دارد.

تمام ماشین های چاپ اسکناس این قابلیت را دارند که هر طرح اسکناسی را چاپ کنند و اینکه در طول یک دوره زمانی مشخص چه اسکناسی توسط سازمان تولید چاپ شود بستگی به سفارش دریافتی دارد.
اما بعد از اینکه فرایند چاپ اسکناس در ماشین های مخصوص طی شد، متولی آن دستگاه باید اسکناس های چاپ شده را در قفسه های مخصوص قرار دهد؛ هر قفسه این قابلیت را دارد که ۱۰ هزار ورق اسکناس را حمل کند.
طبیعتاً دیدن این حجم اسکناس آنهم در یک قفسه مخصوص صحنه ای رویایی برای خیلی از مردم خواهد بود و شاید همه در نگاه اول آرزوی داشتن این قفسه ها را بکنند ولی باید بدانید که مسئولیت اسکناس های موجود در این قفسه ها تا زمان انتقال به خزانه برعهده مسئول هر ماشین چاپ اسکناس است و وی باید تمامی اسکناس های چاپ شده را عیناً تحویل خزانه دهد.
گفتنی است در طی یک سال، تولید اسکناس در ۲۷۰-۲۸۰ روز کاری انجام می شود ضمن آنکه طبق اعلام مسئولان سازمان تولید اسکناس و مسکوک خروجی ماشین های چاپ اسکناس در یک سال ۲۳۰-۲۴۰ روز کاری است.
آیا می دانید هزینه چاپ یک قطعه اسکناس در ایران چقدر است؟ طبق اعلام بانک مرکزی هزینه تولید یک قطعه اسکناس حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ تومان است.
بد نیست بدانید که هم اکنون اسکناس های ۲۰۰۰ تومانی و ۵۰۰۰ تومانی در سازمان تولید اسکناس و مسکوک چاپ می شود و همچنین جالب است بدانید در سال جاری این سازمان اسکناس ۱۰۰۰۰ تومانی چاپ نکرده است!
همچنین اگر فکر می کنید با توجه به رونمایی از ایران چک های جدید ۵۰ هزار تومانی، هم اکنون چاپ این چک پول ها نیز با جدیت انجام می شود باید بگوییم اینطور نیست چراکه طبق اعلام رئیس سازمان تولید اسکناس و مسکوک ایران چک های جدید به اندازه کافی چاپ شده و وارد بازار می شود.
البته آنطور که آذرمهر معاون بازرگانی سازمان تولید اسکناس و مسکوک به خبرنگاران گفته این شورای پول و اعتبار است که نیاز سالانه اسکناس را مصوب می کند و براساس همان مصوبه در سازمان تولید اسکناس، اسکناس چاپ می شود.
* سازمان چاپ اسکناس "شناسنامه و گذرنامه "هم چاپ می کند
همانطور که در مقدمه نیز اشاره شد، در سازمان تولید اسکناس و مسکوک علاوه بر اسکناس، ایران چک و سکه سایر اوراق بهادار و البته "شناسنامه و گذرنامه" هم چاپ می شود و جالب است که بدانید هم اکنون ماشین های این سازمان علاوه بر چاپ اسکناس ۲۰۰۰ تومانی و ۵۰۰۰ تومانی مشغول چاپ گذرنامه ها و شناسنامه های جدید هم هستند.
معاون بازرگانی سازمان تولید اسکناس و مسکوک در همین ارتباط از دریافت سفارش چاپ ۵-۶ میلیون گذرنامه در سال جاری خبر داد و گفت: مسئولیت چاپ گذرنامه با بانک مرکزی نیست اما سازمان های متولی معمولاً سفارش های خود را به سازمان تولید اسکناس و مسکوک می دهند.
* چک‌های بانکی کجا چاپ می شود؟
آذرمهر همچنین درباره چگونگی چاپ چک در ایران نیز گفت که بانک مرکزی بنا دارد تمام پروسه چاپ چک را از طریق سازمان تولید اسکناس و مسکوک طی کند و هم اکنون نیز تعدادی از بانک ها سفارش چاپ چک های خود را به این بانک میدهند.

* ضرب سکه چطور انجام می شود؟
یکی از فعالیت های دیگری که متولی آن بانک مرکزی و محل انجام آن سازمان تولید اسکناس و مسکوک است، "ضرب سکه" می باشد؛ ضرب سکه های طلا و سکه های رایج (۱۰۰؛۲۰۰ و ۵۰۰ تومانی) در سه راه ضرابخانه انجام می شود.
اما باید گفت که تاریخچه ضرب سکه در ایران بسیار قدیمی تر از چاپ اسکناس می باشد؛ ضرب سکه در ایران به زمان لیدی‌ها برمی‌گردد، آغاز آن‌ زمانی است که کوروش هخامنشی لیدیه را فتح می‌کند و متوجه می‌شود که غیر از مبادله تهاتری روش دیگری برای انجام مبادلات با استفاده از پول (سکه) وجود دارد. پنج‌هزار سال پیش فلز کشف شد و مس اولین فلزی بود که از آن حلقه‌هایی ساخته شد.
پیشنهاد ضرب سکه با هر مبلغی و با هر طرحی از سوی سازمان تولید اسکناس و مسکوک ارائه می شود. این پیشنهاد به همراه توضیحات مربوط به ارزش قانونی، اندازه، وزن و سایر ویژگی‌ها برای کمیته پولی ارسال می‌شود. کمیته پولی و بانکی پس از بررسی مصوبه را صادر می‌کند و آنگاه برای اخذ مجوز، نامه ای با امضای رئیس کل بانک مرکزی برای وزیر امور اقتصادی و دارائی ارسال و پس از تایید وزیر، مراحل تولید آغاز می شود.
* مراحل ضرب سکه های رایج در جامعه
در بین سکه های رایج کوچکترین سکه در حال تولید کشور در حال حاضر سکه ۲۵۰ ریالی و بزرگترین آن سکه ۵ هزار ریالی است.معمولاً بالاترین رقم سکه ضرب شده با پایین ترین رقم اسکناس چاپ شده برابر است و این دو تا مدتی همزمان در سطح جامعه منتشر می شوند.
اما در قسمت ضرابخانه بانک مرکزی چه خبر است؟ در این قسمت چندین ماشین به صورت همزمان مشغول کارند و هر کدام ظرفیت ضرب ۲۵۰ تا ۲۷۰ سکه در دقیقه را دارند. ماشین دیگری نیز در این قسمت وجود دارد که ظرفیت ضرب ۷۵۰ سکه در دقیقه را دارد. ماشین آلاتی نیز وجود دارد که در حالت آماده باش قرار دارند. این ماشین‌ها در مواقع ضروری که نیاز به تولید بیشتر وجود دارد و مواردی که در کار ماشین‌آلات اصلی خللی ایجاد می‌شود وارد چرخه تولید سکه می‌شوند.
سکه ها در مرحله آخر در رول‌های ۴۰ تایی و ۵۰ تایی (بسته به وزن و اندازه سکه ها) بسته بندی می شود. هر ۱۵یا۲۰رول نیز در یک کارتن گذاشته می شود.

چگونگی ضرب سکه های طلا/ ضرابخانه در حال ضرب سکه های ۲.۵ بهار
از آنجایی که فرآیند تولید بدون خطا نیست و قطعاً در تولید امکان خطا وجود دارد سازمان تولید اسکناس و مسکوک در تمامی مراحل چاپ اسکناس و ضرب سکه ایستگاه های کنترل را قرار داده است؛ ایستگاه های کنترل در این سازمان به گونه ای است که امکان خطا را بسیار کاهش می دهد.
این ایستگاه‌ها البته در زمان ضرب سکه های طلا با حساسیت بیشتر به کارخود می پردازند؛ هم اکنون ضرابخانه بانک مرکزی در حال ضرب سکه های ۲.۵ بهار آزادی است که مدتی قبل و به مناسبت میلاد امام رضا (ع) رونمایی شد.
فرآیند تولید سکه های طلا در سازمان تولید اسکناس و مسکوک به این صورت است که ابتدا شمش های طلا ۹/۹۹۹ در هزار که وزن هرکدام تقریباً ۱۲ کیلو گرم است با مس و نقره به عیار ۹۰۰ در هزار در می آید. ۵۰ در هزار آن مس و ۵۰ در هزار آن نقره است. این کار در کوره های ذوب سازمان تولید و در دمای حدود ۱۲۰۰ درجه انجام می شود.
سپس شمش ۸ کیلویی طلا با عیار ۹۰۰ در هزار که ضخامت آن ۱۵ میلیمتر است پس از چندین بار نورد باید به اندازه ای درآید که بتوان نقش سکه را بر پشت و روی آن ضرب کرد. در این فرآیند ضخامت شمش کاهش و طول آن افزایش پیدا می‌کند.
در نورد اولیه ضخامت ۱۵ میلیمتری به ۵/۲ تا ۳ میلیمتر تبدیل می شود. پس از آن نورد ثانویه آغاز می شود. در نورد ثانویه ضخامت شمش باید به اندازه ضخامت سکه‌های گرانبها تبدیل شود. مثلاً ضخامت مطلس های نیم بهار آزادی ۸۳/۰ میلیمتر است.
سپس دستگاه پانچ، پولک ها را با توجه به اندازه سکه ها می سازد. پولک‌ها به قسمت اندازه‌گیری وزن فرستاده می‌شود. در این قسمت، وزن دقیق پولک‌ها اندازه‌گیری شده و پولک‌های غیرقابل قبول از پولک‌های قابل قبول جدا می‌شود. پولک‌های غیرقابل قبول دوباره به چرخه ذوب برمی‌گردد. همچنین زمانی که پولک‌ها از تسمه جدا می شوند، قسمت باقی مانده تسمه به چرخه ذوب بازمی‌گردد.
سپس پولک ها به قسمت حرارت دهی ارسال می شوند. سختی پولک‌ها باید به حدی باشد تا بتوان عملیات ضرب یا نشاندن نقش بر پشت و روی سکه را انجام داد. به همین خاطر قبل از ضرب، عملیات حرارتی بر روی مطلس ها انجام می‌شود. مطلس ها در کوره ای با دمای حدود ۹۰۰ درجه سانتیگراد قرار داده می شود و پس از حرارت دیدن و رسیدن به سختی مناسب آماده ضرب می‌شوند.
در انجام عملیات حرارت‌دهی محیط باید عاری از اکسیژن باشد. به همین خاطر با سوختن گاز متان در محیط، اکسیژن موجود مصرف می‌شود. این موضوع شرایط دمایی هوا را تا حدود زیادی بالا می برد. این شرایط، شرایطی مناسب برای تولید و ضرب سکه و شرایطی نامناسب برای کارکنان را به وجود می‌آورد. مرحله بعدی شستشو وآماده کردن برای ضرب می باشد.
سکه‌ها پس از ضرب به قسمت بازبینی ارسال می شود. در این قسمت پشت و روی سکه به صورت تک تک بازبینی می شود. تسمه ای که در حال انتقال سکه هاست یک بار روی سکه ها را در معرض دید می گذارد و پس از چرخش، پشت سکه ها دیده می شود. باید توجه داشت قبل از این مرحله کنترل وزن، کنترل ضرب، کنترل قوس و کنترل ضخامت انجام شده است. سکه‌ها پس از بازبینی به قسمت بسته بندی فرستاده می شود. سکه ها با دستگاه، شمارش می‌شوند و در جعبه‌های ۱۰۰ تایی و سپس این بسته‌ها به صورت دقیق توزین شده ودرکارتن ۱۰۰۰عددی بابرچسب مشخصات بسته بندی می گردند.