چرا به پفك ویتامین اضافه نمی شود؟

به گزارش پانا، مسئولان بهداشتی می گویند با توجه به مشكلات ناشی از كمبود بعضی از ریزمغذی ها، قرار است شیرهای غنی شده با ویتامین D و همین طور آردهای غنی شده با روی در دسترس مردم قرار گیرند تا وضعیت تغذیه مردم بهتر شود و شیوع برخی از بیماری ها كاهش پیدا كند. می شود گفت اولین تجربه موفق وزارت بهداشت در مورد غنی سازی، اضافه كردن ید به نمك طعام بود كه به خوبی توانست بیماری گواتر را در بسیاری از شهرهای ایران برطرف كند. گروهی از طرح های غنی سازی مواد غذایی كشوری هستند و توسط وزارت بهداشت در سطح وسیع انجام می شوند اما در سال های اخیر برخی از كارخانجات هم محصولات غنی سازی شده ای را روانه بازار كرده اند كه در گوشه و كنار فروشگاه ها به چشم می خورند. اینكه غنی سازی باید بر چه اساسی صورت گیرد و آیا طرح های اخیر هم موفقیت آمیز هستند یا خیر، پرسش هایی است كه دكتر كوروش جعفریان و دكتر محمدرضا وفا به آنها پاسخ می دهند. پس با برخی از مهمترین محصولات غذایی غنی شده كشور بیشتر آشنا شوید و نظر متخصصان تغذیه را درباره هر كدام بدانید.

شیر + ویتامین D

در حال حاضر شیر غنی شده با كلسیم در بازار ایران هست، اما قرار است به زودی شیرهایی به بازار بیایند كه با ویتامین D غنی شده اند. از آنجا كه در حال حاضر تقریباً بیش از نیمی از جمعیت ایران با كمبود ویتامین D روبرو هستند، غنی سازی لبنیاتی مانند شیر می تواند در جبران این كمبود بسیار تاثیرگذار باشد. بهتر است ویتامین D در كنار كلسیم جذب شود و به دلیل اینكه لبنیات كلسیم خوبی دارد غنی سازی آنها با ویتامین D انتخاب درست و مناسبی است.

كمبود ویتامین D در گروه میانسالان، سالمندان و به ویژه خانم هایی كه در سنین یائسگی هستند و همین طور در نوزادان بیشتر دیده می شود اما این روزها با كاهش مصرف این ویتامین در رژیم غذایی افراد مختلف، كمبود این ویتامین حتی بین جوانان هم وجود دارد. غنی سازی لبنیات با ویتامین D سال هاست كه در كشورهای اروپایی انجام می شود و طرح موفقی بوده است. از آنجا كه در كشورهای اروپایی اشعه خورشید كم است، بیشتر مردم با كمبود ویتامین D روبرو می شوند اما با غنی سازی لبنیات، این مشكل برطرف شده است. در گذشته كمبود ویتامین D را با بروز بیماری هایی مانند نرمی استخوان و پوكی استخوان ارتباط می دانند اما امروزه ثابت شده كه كمبود ویتامین D با بیماری های مزمن دیگری مانند چاقی و فشارخون در ارتباط است. ضعف سیستم ایمنی و بالا رفتن احتمال خطر ابتلا به سرطان هایی مانند سرطان سینه از جمله عوارض دیگر كمبود ویتامین D به شمار می رود. به همین دلیل اضافه كردن ویتامین D به رژیم غذایی مردم اهمیت بیشتری پیدا می كند.

آرد + روی

در آینده ای نه چندان دور در نانوایی ها نان هایی به فروش می رسند كه آرد آنها با «روی» غنی شده است و این طرح در برنامه وزارت بهداشت قرار دارد. دلیل این موضوع هم به خاطر كمبود روی در گروه های مختلف و به ویژه مردان است.

ایران و مصر جزو اولین كشورهایی هستند كه شیوع كمبود روی در میان مردمان شان تشخیص داده شده. كمبود روی بیشتر در پسر بچه ها، به خصوص پسران در سن بلوغ و البته مردان بالغ به چشم می خورد كه مواد غذایی غنی شده با روی می تواند از بروز عوارضی مثل كاهش قدرت سیستم ایمنی بدن، كاهش قدرت باروری، مزمن شدن جوش های غرور جوانی و زخم های پوستی، كاهش رشد سیستم عصبی، اختلالات خلقی رفتاری مثل افسردگی و... جلوگیری كند؛ از طرفی در غنی سازی آرد با روی خطر رقابت روی با سایر املاح دو ظرفیتی وجود دارد و ممكن است رقابت هایی در جذب ریزمغذی ها به وجود بیاید و اختلالاتی ایجاد شود اما این موضوع چندان نگران كننده نیست.

آبمیوه + كلسیم

هر فرد بالغ روزانه به هزار میلی گرم كلسیم نیاز دارد و باید ۳ تا ۴ لیوان شیر بخورد. كسانی كه لبنیات كافی مصرف نمی كنند می توانند برای جبران نیازشان از آب پرتقال های غنی شده كمك بگیرند. البته هرگز نمی توان آبمیوه های صنعتی را به عنوان منبع مهم تامین كلسیم به كار برد. چون مصرف ۵ـ۴ بسته از آنها برای تامین كلسیم، عوارضی مثل چاقی و مشكلات گوارشی ایجاد می كند!

ماكارونی + ویتامین B + سبوس

اگر جزو طرفداران ماكارونی هستید حتماً متوجه شده اید كه گروهی از كارخانجات محصولات شان را با ریزمغذی هایی از جمله ویتامین های گروه B و سبوس غنی سازی می كنند تا بدین ترتیب ماكارونی ها ارزش غذایی بیشتری داشته باشند.

از آنجا كه ماكارونی هم جزو غذاهای پر مصرف ما ایرانی هاست غنی سازی این ماده غذایی با سبوس و ویتامین B می تواند كمبودهای بدن ما را جبران كرده و به تكمیل رژیم غذایی مان كمك كند و حامل خوبی است. این ماكارونی ها مناسب افرادی است كه می خواهند دستگاه گوارش سالم تری داشته باشند و هضم غذایشان بهتر انجام شود. گروهی از ماكارونی ها هم با رنگدانه هایی از جمله لیكوپن غنی می شوند. لیكوپن رنگدانه ای است كه سبب رنگ قرمز گوجه فرنگی می شود و خاصیت ضد سرطانی دارد. با این وجود لیكوپن جزو ریزمغذی های ضروری نیست و اگر لیكوپن در بدن شما نباشد، با مشكلی روبرو نمی شوید اما در مورد ویتامین های مورد نیاز بدن قضیه فرق می كند و بهتر است غنی سازی با ویتامین ها و املاح معدنی انجام شود. به هر حال می توان سر جمع گفت كه این غنی سازی می تواند به سلامت بیشتر سبد غذایی ما كمك كند.

كیك + روی

به تازگی تبلیغات كیك هایی را مشاهده می كنیم كه با روی غنی سازی شده اند. شاید به این دلیل كه كیك غذای مورد علاقه برخی از كودكان است و از طرفی در پسر بچه هایی هم كه با كمبود روی روبرو می شوند، از این طریق بتوان كمبود آن را جبران كرد اما متخصصان تغذیه نظر دیگری دارند. آنها به شما می گویند كه كیك های كارخانه ای و بسیاری از شیرینی جات جزو غذاهای كم ارزش هستند و انتخاب آنها برای غنی سازی درست نیست. سیاست برخی از كارخانجات این است كه از این طریق می خواهند محصولات شان به فروش بیشتری برسد اما چنین محصولی انتخاب مناسبی به شمار نمی رود و نمی توان آن را به عنوان سیاست كشوری پوشش داد.

روغن + ویتامین D

یكی دیگر از مواد غذایی كه می توان آن را با ویتامین D غنی سازی كرد، روغن است كه می تواند حامل خوبی باشد. اما این انتخاب چندان مناسب نیست چون جامعه را به سمت افزایش مصرف روغن ترغیب می كند. متخصصان می گویند بهترین گزینه برای افزودن ویتامین D به رژیم غذایی مردم، غنی سازی لبنیاتی مانند شیر است.

نان + آهن

بسیاری از دختران و زنان ایرانی با كمبود آهن روبرو هستند. از این رو اضافه كردن آهن و اسید فولیك به آرد نانوایی هم اقدام دیگری است كه به كمبود این ریزمغذی ها كمك می كند. اما این سكه یك روی دیگر هم دارد. مصرف زیاد اهن در مردان احتمال بروز بیماری های قلبی و عروقی را بالا می برد و خطرناك است. از این رو افرادی باید از محصولات غنی شده با آهن استفاده كنند كه بدن شان با كمبود آهن مواجه است. كمبود آهن به دلیل كاهش مصرف برخی از مواد غذایی مانند گوشت قرمز، ویتامین C، جگر و تخم مرغ پیش می آید كه مهمترین عارضه آن كم خونی است.

تخم مرغ + امگا۳

امگا۳ یكی از اسیدهای چرب ضروری بدن ماست. برخی از تولیدكنندگان تخم مرغ به این ایده رسیدند كه تخم مرغ هایی تولید كنند كه با اسید چرب امگا۳ غنی شده اند. برای تولید این تخم مرغ ها لازم است كه مرغ ها رژیم غذایی خاصی داشته باشند و همین سبب افزایش قیمت این تخم مرغ ها می شود. به همین دلیل است كه تخم مرغ های حاوی امگا۳ را كمتر در بازار می بینیم. به گفته متخصصان تغذیه نتایج مثبت چنین طرح هایی در طولانی مدت مشخص می شوند و به بررسی های دقیق تر نیاز است.

پاسخ به چند سوال رایج درباره غنی سازی مواد غذایی

چرا به پفك ویتامین اضافه نمی شود؟

چون پفك هیچ ارزش غذای ندارد. برای غنی سازی انتخاب مواد غذایی مناسب اهمیت زیادی دارد؛ به طور مثال وقتی می بینیم كمبود ویتامین D جدی است، این ریزمغذی باید به غذایی اضافه شود كه هم دارای ارزش غذایی است و هم اینكه مردم به طور گسترده از آن استفاده می كنند. در این صورت غنی سازی برای جبران كمبود ریزمغذی ها با موفقیت بیشتری انجام می شود.

مصرف زیاد محصولاتی كه با ویتامین ها غنی سازی می شوند ضرر هم دارد؟

برخی از ویتامین ها مانند ویتامین D اگر ۲ تا ۳ برابر نیاز بدن هم مصرف شوند ضرری ندارند و مشكل ساز نمی شوند اما مصرف زیاد برخی از ویتامین ها مانند ویتامین A می تواند در مادران باردار مشكل ساز شود و بیماری های كبدی هم ایجاد می كند. سازمان جهانی بهداشت به این نكته اشاره كرده كه غنی سازی با مقادیر كم و زیاد یك ماده مغذی هر دو خطرناك اند. غنی سازی مبحثی كارشناسانه است و نیاز به تحقیقات، مدارك علمی و شواهد بومی دارد. گاهی از غنی سازی به عنوان یك سلاح تبلیغاتی استفاده می شود كه ممكن است برای سلامتی مردم زیانبار باشد. هنگام انتخاب مواد غذایی برای غنی سازی باید به فرمولاسیون و امكان جذب ویتامین D در آن ماده غذایی توجه كرد. علاوه بر این باید به قوت غالب مردم و رقابت ریزمغذی ها هم توجه كرد تا افزایش یك ریزمغذی مانع از جذب سایر مواد غذایی ضروری مورد نیاز بدن نشود.

در كشورهای خارجی كدام دسته از مواد غذایی غنی سازی می شوند؟

در هر كشوری یكسری از غذاها به عنوان قوت غالب وجود دارند؛ برای مثال ممكن است در كشوری سیب زمینی قوت غالب باشد و در كشور دیگر برنج یا ذرت. بعد از اینكه معلوم شد هر جامعه ای با كدام دسته از كمبود ویتامین ها روبروست و براساس اینكه كمبود ویتامین ها تا چه حد و بین چه گروه هایی همه گیر است، این ویتامین ها به غذای اصلی مردم یا افرادی كه از كمبود ویتامین رنج می برند، اضافه می شوند.

منبع: افکار نیوز