پیشینه تاریخی بوشهر
خبرگزاری پانا : دیرینگی بافت تاریخی بوشهر، به دورهی حکومت نادرشاه افشار برمیگردد که در آن هنگام با تأسیس پایگاه دریایی نادرشاه در خور شرقی بوشهر موسوم به خور نادری، بندر بوشهر از یکروستای کوچک ماهیگیری به یک بندر مهم تبدیل گردید.
به گزارش خبرگزاری پانا ، از آن تاریخ رونق و آبادانی آن ادامه یافت و در دورهی زندیه به دلیل نزدیکی به پایتخت ایران در شیراز اهمیت این بندر دوچندان شد.
بافت قدیم بوشهر از شرق، شمال و سمتمغرب به دریا محدود است و از جنوب به خیابان لیان فعلی محدود است.
در گذشته یعنی در سال ۱۲۷۱ هـ.ق در محل خیابان لیان، حصار شهر با تعداد پانزده باروی نظامی مستقر بوده ودروازهی اصلی شهر در محل میدان انقلاب فعلی قرار داشته که هنوز هم در فرهنگ و عرف بومیان بوشهر به نام دروازه مشهور است.
در آن ایام در داخل محدودهی شهر بوشهر ساختمانهای مردم دو، سه و حتی چهار طبقه بوده که از سنگهای فسیلی و ملاط گچ و ساروج و بعضاً کاه و گل و پوشش تیر چندل ساخته شده ودرب و پنجرههای آن نیز از جنس چوب ساج بوده که در برابر موریانه و رطوبت کاملاً مقاوم بودهاند و احداث خانههای کپری و غیر استاندارد در داخل محدودهی شهر ممنوع بوده است.
در خارج از حصار شهر بوشهر زمینهای پست قرار داشته به طوری که در طول زمستان و به خصوص در هنگام مد آب دریا، آن جا را آب میگرفته و به شتل العرب یعنی شطالعرب معروف بوده و لذا مردم بوشهر با محدودیت زمین مواجه بودهاند و به همین دلیل ساختمانهای خود را در طبقات و به طور عمودی گسترش میداده و کوچهها را نیز تا حد امکان باریک انتخاب میکردهاند تا از زمین موجود حداکثر استفاده به عمل آید.
اولین آبادی خارج از بوشهر، روستای سنگی و جفره بوده که هم اکنون به محلاتی از شهر بوشهر فعلی تبدیل شدهاند.
جبههی ساحلی بافت قدیم بوشهر در سال ۱۳۷۸ تحت شمارهی ۲۳۶۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
برادلی برت، در سفرنامهی خود به نام خلیج فارس تا دریای خزر، از طریق ایران که در سال ۱۹۰۹ در لندن منتشر شده، بوشهر را شهر دریاها یا شهری دریایی نامیده و ارتباط میان بوشهر و دریا را یک ارتباط منحصر به فرد و بینظیر توصیف کرده است: اگر شهری را بتوان دریایی نامید، به درستی که آن شهر، بندر بوشهر است. او در جایی دیگر میگوید: در کنارهی دریا، امواج، دیوار ساحلی شهر (بوشهر) را غرش کنان درهم میکوبد، گویی که در آن جا هنگامهای به پا شده است....
منظرهی شهر آمیزهای از رنگهای سفید، زرد و قهوهای است، درست به یاقوتی ارغوانی میماند که آن را در دریایی از نقره کار گذاشته باشند. دم به دم که (از راه دریا) به بوشهر نزدیکتر میشوی، ... چنان در مییابی که بوشهر میان دریا و اشعهی خورشید جلوهگری میکند.
بافت زیبای شهر بوشهر از حدود هفتاد سال پیش یعنی پس از جنگ جهانی اول رونق خود را از دست داده و مصالح مورد نیاز آن که از آفریقا و هند تأمین میشده کمتر در دسترس بوده وساکنین اصلی شهر شروع به ترک آن و مهاجرت به سایر نقاط کشور کردهاند.
پس از جنگ دوم جهانی این مسئله شدت گرفته و پس از انقلاب اسلامی نیز با تخریب بیش از یک چهارم اینبافت توسط ادارهی بندر سیر صعودی این مهاجرت و تخریب شدت چند برابر یافته و هم اکنون به صورت نیمه ویرانهای درآمده است.
نام های سرزمینی بوشهر:
در عصر هخامنشی از تمدنهای بزرگ در ایران تمدن لیان بودهاست که برخی به اشتباه نام آن را از نامهای بوشهر میدانند.
طبق آثار کشف شده در منطقه باستانی هلیله و ریشهر نام این سرزمین ژرمانسیکا بودهاست.
همچنین در آثار باستانی شوش از این بندر نام برده شدهاست. در زمان اسکندر نام آن به موزامبری تغییر یافت.
محله های شهر بوشهر:
دهدشتی، شنبدی، کوتی و بهبهانی، صلحآباد، جُفره، جفره علیباش، جفره ماهینی، سنگی، شکری (بهشت صادق)، باغ زهرا، جبری، شغاب، کوی فرهنگیان، عالیآباد، ستمآباد، ظلمآباد[۱]، رونی، سبزآباد، سنگی، پودر، جلالی، مخ بلند، دواس، تل کوتی، بن مانع، عسلو، هلالی، نیدی، خواجهها، دستک، ریشهر، امامزاده، رایانی، سرتل، تنگک (شمالی، وسطی، جنوبی)، تنگک غریب، تنگک محمد جعفری (رئیس)، تنگک زنگنه، نیروگاه اتمی، هلیله، بندرگاه، دروازه، چاهکوتاه، آب طویل، توحید
نقاط دیدنی استان بوشهر
آب انبار قوام
آب انبار قوام (بوشهر) ، واقع در بخش مرکزی شهرستان بندر بوشهر یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است.
ساختمان «آب انبار قوام» در محوطه باری در جانب غربی شهر بوشهر ودر (کنار دریا) قرار گرفته. تاریخ بنای این آب انبار (برکه) به صد و پنجاه سال بیش بر میکردد. ومصالح ساخت آن در زمان قاجاریه ساخته شدهاست. اسکلت اصلی و طاق آن از سنگهای رسوبی خیلی مقاوم با سه دهانه ستون بندی به وسیله چهارطاق پوشیده شده، دو متر از آب انبار خارج از زمین و ۶۰/۲ متر در داخل زمین قرار دارد، داخل آب انبار با پوشش ساروج بسیار مقاوم ساخته شدهاست، در نمای خارجی به فاصله معینی پنجرههایی به ابعاد ۹۰/۱۲۰ تعبیه شدهاست. در حال حاضر از این آب انبار به عنوان (رستوران سنتی) چایخانه سنتی استفاده میشود.
آتشکده خورموج
آتشکده خورموج یا آتشکده کوه مند از آثار باستانی و مهم دشتی است که در دامنه کوه مند و به فاصله ۳۰ کیلومتری خورموج، غرب روستای زایر عباسی قرار دارد. در ارتفاع سنگی مشرف به رودخانه خشکی که بستر رودخانه قدیمی است آثار حجاری و کوه تراشی در دل صخره وجود دارد از بستر رودخانه راهی به ارتفاع ۶۰ متر که اولین مدخل آتشکدهاست، کشیده شدهاست.
یک شاه نشین با یک سکوی میانی و یک سکوی افقی که در سمت راست شاه نشین قرار گرفته و یک اطاق قوسی با انحنای منظم که با سنگ و گچ و گل ساخته شده جالب توجهاست. نمای خارجی فعلی آتشکده عبارت از یک مدخل با سقف قوسی و دو مدخل مستدیر القاعده و ده حفره به شکل مدخلهای طرفین سکوی شاه نشین مدخل اصلی و با اندازههای متفاوت که به احتمال به منزله پنجره و نورگیرهای رواقهای اصلی آتشکده بودهاند. آتشکده از سه طبقه میانی یا اصلی، تحتانی و فوقانی تشکیل شدهاست که با هم ارتباط داشته و در عین ارتباط، نوع ساختمان هر یک با دیگری متفاوت بوده که گویا از هر یک از طبقات برای منظور خاصی استفاده میشدهاست.
در بستر رودخانه خشک فعلی آثار ساختمانها و آبگردانها و بندهایی در اراضی پای کوه و در اطراف مسیل وجود دارد که از وجود میدان بزرگی در جلوی کلات حکایت میکند که سطح آن با خاک و سنگ بالا آورده بودهاند. با توجه به وجود آثار آب انبار و بقایای درختانی از فاصله دویست متری پای کوه احتمال میرود در جلوی آتشکده میدانی وجود داشته و برای جلوگیری از نفوذ سیلابهای شدید در اطراف تپه، بندهای زیادی از سنگ و گچ ساخته بودهاند.
بیش از نیم قرن پیش در جانب شمالی آتشکده و پشت کوه نیز آثار حفرهها و شاه نشین و درختانی وجود داشتهاست و از آنجا راهی به آتشکده منتهی میشدهاست که به مرور زمان بر اثر ریزش کوه آن آثار ازبین رفتهاند. گویا نقشه اصلی مقایر کلات متأثر از مقابر فنیقی است و با توجه به طرز قرار گرفتن دخمهها بر روی یکدیگر و کم شدن تدریجی ابعاد آنها در طبقات بالاتر، همان نقشه زیگوراتها و میلهای خاص مضرس است که اصلی ایلامی و بابلی دارد اما نقشه صلیبی دهلیزها نقشه هندی و ایرانی است. مقابر کلات دارای صفحهای مستقل و در عین حال متأثر از تمدنهای مختلف ایرانی و هندی و آشوری، فنیقی و ایلامی است.
دژ برازجان
دژ برازجان واقع در شهر برازجان از توابع بخش مرکزی شهرستان دشتستان یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است.
«دژ برازجان دشتستان» در مرکز شهر برازجان قراردارد. این دژ تا مدتهای مدیدی به عنوان زندان مورد استفاده قرار میگرفتهاست. این دژ در اصل کاروانسرایی از دورهٔ قاجاریه است. این کاروانسرا ویژگی منحصر به فردی دارد و به همین جهت به عنوان یک اثر ملی به ثبت رسیدهاست. این دژ دارای سنگرهای دیدبانی میباشد که در مرکز شهر و برای مقابله دشمنان به شهر ساخته شده بود.
سیراف
سیراف (صورت قدیمتر: سیراب) در بعضی نوشتهها صیراف نیز نوشته شدهاست. شهری باستانی واقع در بخش مرکزی شهرستان کنگان در استان بوشهر یکی از آثار تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است. سیراف یکی از قدیمیترین بنادر ایران است که زمانی دارای رونق فراوانی بودهاست. شهر باستانی «سیراف» دارای معماری خاصی میباشد که بسیار شبیه به روستای ماسوله در شمال کشور میباشد.
بازماندههای سیراف تاریخی
بازماندههای این شهر باستانی در نزدیکی بندر طاهری فعلی دیده میشود. سیراف زمانی از بندرهای اصلی ایران و خاورمیانه و محل پهلوگیری کشتیهای بزرگ بود. بازرگانان سیرافی به دوردستهای آسیا و آفریقا سفر دریایی میکردند. آنچه از سیراف بازمانده، حفرههای سنگی کنده شده بر شیب تبههای سنگی است که گویا بعد از اسلام بهعنوان قبر نیز استفاده شدهاند. همینطور سنگچینها، چاهها، سنگفرشها و غارهایی شبیه آتشگاه در دل کوهها بجا ماندهاست.
حوضچههای آب باران
آنچه که امروزه در ارتفاعات مشرف بر دامنه کوههای شمالی سیراف میبینیم، و اندیشمندان و محققان از آن به عنوان قبور سنگی یاد میکنند، در ابتدا به منظور ایجاد قبر و مدفن مردگان خلق نشدهاند بلکه حوضچههای استحصال آب باران بودهاند که بر روی کوههای مشرف به دریا و شهر برای استفاده از آب باران و نیز تزریق به درون زمین و پیوستن به سطح سفرههای آب زیرزمینی جهت تقویت آبخوانهای آن منطقه و به منظور برداشت در پائین دست از طریق چاههای حفره شده در طبقات سنگی بودهاند.
سینیز
از سینیز در سدههای مختلف مورخان و جغرافیا نویسان بسیاری یا دیدن کردهاند و یا اطلاعات زمانهٔ خود را راجع به آن شهر مهم به رشته نگارش درآوردهاند .سینیز شهری دانشگاهی و دارای مراکز علمی مهم آن روزگار بودهاست .
سینیز یکی از محوطههای تاریخی - باستانی قسمت شمالی استان بوشهر است ، تل و تپههای بجامانده از شهر تاریخی سینیز (شینیز)در بندر امام حسن و حومه (حصار ، گاودار ، بنه احمدون) است .
ابن حوقل در سال ۳۵۰ هـ ق از یک مرکز علمی (دانشگاه و کتابخانهٔ بزرگ در سینیز) در نواحی ارجان مربوط به قبل از اسلام خبردادهاست و استخری نیز مینویسد : در ناحیهٔ شاپور تصویر تمام شاهان و بزرگانی که بین ایرانیان معروف هستند و نقش تمامی محافظان آتش و موبدان بزرگ ودیگران بر کوه رسم شدهاست. تصویر آنان در طومارها ثبت گردیدهاست.از این طومارها کسانی که در نقطهای از ارجان معروف به قلعه شینیز زندگی میکنند نگهداری میکنند.
این دو سند میتواند نشانگر توسعهٔ علمی این ناحیه در دورهٔ ساسانیان باشد.
احمد اقتداری از محققان معاصر معتقد است:
بنادر مهروبان و سینیز منضمات ریشهر باستانی یا ریو اردشیر کهن بودهاند و برای رسیدن به این آثار باقیمانده از آنها باید سواحل شرقی بندر ماهشهر را مطالعه نمود و بنادر مهروبان قدیم (قریه شاه عبدالله) و سینیز و خود بندر دیلم و روستاهای لیراوی نشین حومه و اطراف آن بخصوص روستاهای شمال غرب آن را مطالعه و تحقیق نمود.
سینیز نام شهر باستانی است که در محل کنونی بندر امام حسن قرار دارد.
ریشهر (بوشهر) ، واقع در بخش مرکزی شهرستان بندر بوشهر یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است.
غار چهل خانه
غار چهل خانه واقع در شهر سعدآباد از توابع بخش سعدآباد شهرستان دشتستان یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است.
در شمال شهر سعدآباد دشتستان بوشهر رشته کوهی است که مشرف به رودخانه شاپور است. در ارتفاعات این کوه تعدادی اطاق شبیه به
غارهای صخرهای و حجاری شده دیده میشود که یک مجموعهٔ بسیار زیبا را تشکیل میدهند.
اندازههای داخلی اطاقهای «غار چهل خانه» در ابعاد گوناگونی است. به دلیل ضعف نوع جنسیت سنگ کوه بر اثر عوامل طبیعی و فرسایش مثل سیل دچار تخریب شدهاست. ورودی این دخمه به شکل ذوزنقه بوده و در داخل آن طاقچههایی در اشکال مختلف تعبیه شدهاست. طبق کارشناسیهای مختلف به عمل آمده این مجموعه یکی از مراکز ادیان بوداگری در روزگار گذشته بوده ولی به علت اینکه ادیان غیر ملی مانند بودایی در ایران پیشرفتی نداشتهاند و این دین در ماوراالنهر و خراسان و بلخ به طور مختصر رایج بوده احتمال صدق چنین نظری ضعیف است. اما با توجه به اشراف آن به رودخانه و قرار گرفتن چهره آن به سمت مخاور احتمال بیش تری وجود دارد که یکی از مراکز ادیان رسمی و ملی ایران در عهد ساسانیان باشد.
کاخ بردکسیاه
کاخ بردکسیاه واقع در شهر برازجان از توابع بخش مرکزی شهرستان دشتستان یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است.
«کاخ بردکسیاه» کاخی مربوط به عصر هخامنشی است، ودر ۱۲ کیلومتری شهر برازجان واقع شدهاست، این کاخ در حاشیه رودخانه دالکی قرار دارد، و بعد از کاخ کوروش بنا شده و فاقد ظرافتها و ترکیب خاص رنگهای سیاه و سفید کاخهای برازجان و پاسارگاد است. ظاهری کاخ سنگ سیاه از لحاظ سبک هنر معماری و ترکیب رنگهای سیاه و سفید و مشخصات ظاهری آن نشان میدهد که این کاخ بعد از کاخ برازجان ساخته شدهاست. کاخ سنگ سیاه دارای تالاری مرکب از ۱۰ ستون است ، در دو ردیف پنج تایی که به سبک و پلان و نقشههای هخامنشی ساخته شده و مخصوصا قابل انطباق با پاسارگاد و برازجان میباشد، اما در رعایت رنگ پایهٔ ستونها با این دومحل تفاوت دارد و استفاده از بستهای دمچلچلهای بر روی یکی از پایه ستونهای این کاخ قدمت آن را بعد از پاسارگاد و برازجان نشان میدهد. هم چنین این کاخ ظرافت کاخ کوروش در پاسارگاد و برازجان را ندارد.
مدرسه سعادت مظفری
مدرسه سعادت مظفری ؛ در سال ۱۲۸۷ خورشیدی، بنیاد علمی فرهنگی سعادت، مدرسهای به سبک نوین آموزشی تاسیس کرد که با استناد به مدارک تاریخی موجود، باید این مدرسه را مادر مدارس جنوب ایران دانست. بافت مدرسه سعادت همانند بافت مرکزی شهر بوشهر زیبایی خیره کنندهای دارد. این مدرسه همراه اسناد تاریخی موجود در آن میتواند برای پژوهشگران، مورخان، معماران و سایر علاقه مندان به عرصه تاریخ و آثار تاریخی جاذبه خوبی داشته باشد.
دیگر نقاط دیدنی :
موزه رئیسعلی دلواری ـ موزه مردمشناسی بوشهرمراكز دیدنی قنات های روستای تشان، حسینیه ریز، مسجد دوره اسلامی ریز و کوه پردیس (پدری)، باغهای لیمو و زیتون، امامزاده بیبی بانو، امامزاده هاشم (پیر بیراهه آبگرمک)، جنگل گلوبردکان ریز.
ارسال دیدگاه