شاعرانگی درتمامی کارهای حسین علیزاده محسوس است

تهران (پانا) - موسیقی نواحی ایران از پتانسیل و ظرفیت‌های بسیاربالایی برخوردار است. شاهد این حرف را می‌توان در حضور این ژانر و حضورش در موسیقی فیلم دید.

به‌گزارش ایران، البته نه فقط فیلم‌هایی که مختص موسیقی اقوام بوده یا مستند‌هایی ازاین دست، بلکه آثارسینمایی با یک فیلمنامه متفاوت و درکنارآن نغمه‌هایی از موسیقی نواحی ایران که توانسته تصویری زیبا در فیلم ترسیم کند. آثاری که حتی موفق به دریافت سیمرغ جشنواره فیلم هم شده‌اند و این برخاسته از نگاه آهنگساز به موسیقی فیلم بوده است. دراین سال‌ها آهنگسازان برجسته موسیقی ایران تلاش کردند با روش‌هایی متفاوت چون به کارگیری ادوات و سازهای موسیقی نواحی یا بهره بردن ازتم‌های موسیقی اقوام یا تلفیقی از موسیقی فولک ایران با دیگر موسیقی‌ها، موسیقی فیلم بسازند. به‌عنوان مثال فیلم «کیسه برنج» ساخته محمد علی طالبی با موسیقی محمدرضا درویشی که نوای زیبای دونلی شیرمحمد اسپندار در این فیلم بسیار شنیدنی است یا مستند جذاب «سمفونی ایران»ساخته وحید موسائیان که حاصل سفر فریدون شهبازیان آهنگساز
نام آشنای موسیقی کشورمان در وادی موسیقی نواحی ایران است یا مستند‌های زیبایی که محمدرضا اصلانی سینماگر توانمند کشورمان در خصوص موسیقی اقوام ایران به تصویر کشیده است.

در ستایش یک فرهنگ
اثرسینمایی ساخته شده با عنوان «خورشید آن ماه» به کارگردانی ستاره اسکندری روایتی دیگرازموسیقی اقوام ایران است، فیلمی که دیالوگ‌های عاشقانه آن با زبان موسیقی بلوچی بیان می‌شود، درواقع موسیقی راوی این داستان بوده و مخاطب را با خود همراه می‌کند. در این فیلم فرهنگ وهنرغنی مردمان بلوچستان که کمتر مورد توجه بوده به تصویر کشیده می‌شود و هر چه مخاطب به عمق این فرهنگ نفوذ می کند ناشناخته‌هایی در آن می‌بیند که به گفته ستاره اسکندری به جادوی آن گرفتار خواهید شد. آشنایی این کارگردان با موسیقی و فرهنگ وهنر بلوچستان به حدود سه سال گذشته برمی گردد. آن زمان که برای نخستین بار بواسطه جشنواره مد و لباس عازم چابهار شد و در همان مدت زمان کوتاه تصویر دیگری از جنوبی‌ترین خطه ایران درذهن او شکل گرفت. البته آن طورکه خودش پیش ترتعریف کرده ابتدا تصور مردمانی بسیار خشن درذهن او منعکس شده بوده اما این دیدار مهربانانه با مردمان میهمان‌نواز و با فرهنگ و هنری غنی، نگاهش را تغییر داد تا آنجا که تصمیم می‌گیرد زیبایی‌های سیستان و بلوچستان را با هنر درآمیزد ومعرفی کند و به اعتقاد او«به کارگرفتن هنرهای نمایشی، می‌تواند تصویری از واقعیت‌های فرهنگ بلوچستان ارائه کند.» و درستایش گری این فرهنگ با زبان موسیقی و فیلم، داستانی عاشقانه روایت کرد تا باردیگر تاریخ مردمان این سرزمین را یادآوری و فرهنگ و هنر آنها را ثبت و ضبط کند.

تقدیر در زندگی
فیلم سینمایی «خورشید آن ماه»به تهیه کنندگی منوچهرمحمدی در بلوچستان فیلمبرداری شده و نازنین فراهانی، پژمان بازغی، امیرحسین هاشمی، بنفشه صمدی، روژین صدرزاد، صادق سهرابی، مهتاب جامی، نکیسا نوری، صادق بلوچی، روژناک شیرانی و مریم بوبانی بازیگران نخستین ساخته سینمایی ستاره اسکندری هستند و در این فیلم اسحاق بلوچ نسب(خواننده معروف بلوچی و سرپرست گروه موسیقی ساحل مکران) و برکت برجان(شاعر، نویسنده، خواننده و نوازنده بلوچی) نگاهی نو به این فیلم داده‌اند. «خورشید آن ماه» داستان عشق «همراز» و«بی بان» است، عشقی که درنگاه این دونقش بسته اما «بی‌بان» ناتوان دربیان این احساس است وموسیقی با آنکه با کلام همراه نبوده، زبان گویای این روایت است.در خلاصه داستان این فیلم سینمایی آمده است: «تقدیر بعضی آدما اینه که مسافر باشن...» طبق اخبار منتشرشده قرار بر این بود این فیلم در سی‌و‌نهمین جشنواره فیلم فجر اکران شود اما بنا به دلایلی اکران آن متوقف شد و حالا باید دید درچه زمان و موقعیت بهتری شاهد این اثر سینمایی هستیم. اما جدای از نگاه این کارگردان به فیلم و فیلمنامه، زمینه گفت‌و‌گو با ستاره اسکندری، انتخاب حسین علیزاده است، آهنگسازی که کارنامه درخشانی درآثارسینمایی دارد ونگاه متفاوت اوبه موسیقی فیلم در تمامی کارهایش مشهود و معروف همگان است وچهارسیمرغ بلورین برای فیلم‌های «گبه»، «زشت و زیبا»، «آوازگنجشک‌ها»و «ملکه» نشان ازشناخت او به موسیقی و سینما است. ماحصل این صحبت‌ها را در ادامه می‌خوانید.

ابتدا در خصوص انتخاب حسین علیزاده به عنوان آهنگساز فیلم خود بگویید؟
استاد حسین علیزاده از آهنگسازان بنام و بزرگ موسیقی ایران هستند و معرف دوستداران موسیقی و سینما.اما ابتدا باید از رسالت فرهنگی خود در پاسداشت فرهنگ بلوچستان بگویم که منجربه ساخت این اثرشد ودرکنارآن درساخت موسیقی این فیلم می‌بایست آهنگسازی انتخاب می‌شد که درک درست و نگاه شاعرانه ازآن خطه و سینما داشته باشد وازنگاه من آقای علیزاده بهترین و شایسته‌ترین گزینه بود که می‌توانستم او را درمقام سازنده موسیقی این کارمتصور شوم چرا که همان‌طور که همه ما می‌دانیم استاد علیزاده درک درستی از موسیقی نواحی دارند واین شاعرانگی درتمامی کارهای اومحسوس است ودرکنارآن درک زیبایی هم ازسینما داشته و دارای بینشی متفاوت است واین جزو مختصاتی است که درروزگار سریع کنونی خیلی‌ها به سادگی ازآن عبور کرده‌اند اما آقای علیزاده متعلق به نسلی است که همچنان این نگاه عمیق در کارهای او دیده می‌شود.

آیا این انتخاب براساس شناخت شما ازآقای علیزاده بوده یا معرفی شده اند؟

«طبیعتاً با هنر بزرگ ایشان آشنا هستم و البته دوستانی دارم که در صنعت موسیقی فعالیت می‌کنند. جالب است بدانید ابتدا نگران ازفکرکردن به این موضوع بودم وبا خود می‌گفتم آیا این امکان وجود دارد روزگاری آقای علیزاده این کار را انجام بدهند! و این دوستان من را تشویق کردند و این پیشنهاد مطرح شد وخوشبختانه آقای علیزاده با خواندن فیلمنامه این کار را پسندیدند و این ارتباط و همکاری شکل گرفت. البته ناگفته نماند آقای علی بوستان از دوستان و همکاران آقای علیزاده در این اتفاق بزرگ پیشقدم بود و دیگر دوستان عزیز که دراین امرمرا یاری کردند و از تک تک این عزیزان سپاسگزارم. باید بگویم من یک موسیقی دوست هستم، البته در زمان من موسیقی شرایط محدودی داشت و خاطراتی که از آن روزگار به یاد مانده است شکستن ساز بود و ممنوعیت صدای موسیقی و... و این اتفاقات باعث شد ذوق بسیارما در دوره جوانی از بین برود اما خوشبختانه شرایط امروزموسیقی بسیار مطلوب است و موسیقی به‌عنوان یک هنر و یک مفهوم مورد پذیرش قرار گرفته و آزادانه فعالیت می‌کند.

موسیقی در قالب سینما فضای متفاوتی دارد و حتی گاهی دررساندن پیام فیلم پیشرو‌تر از فیلمنامه عمل کرده است شاید همین امر موجب شده کارگردانان نگاه جدی تری به موسیقی متن داشته باشند و این نگاه در فیلم‌های پیش از انقلاب هم دیده می‌شود اما درسال‌های اخیر تلاش اغلب کارگردانان بر این بوده تا درکارهای خود ازهنرآهنگسازان بزرگ و برجسته بهرمند شوند، شاید براین باورند این انتخاب‌ها می‌تواند در دیده شدن فیلم کمک بهتر و بیشتری داشته باشد. نظر شما دراین باره چیست؟
«خورشید آن ماه» برخلاف فیلم هایی است که تاکنون درسینمای ما ساخته ودیده شده است، فیلم هایی که تحت پوشش ارگان‌های بزرگی بودند واساساً یک چهره خشن ازبلوچستان منعکس کرده‌اند، اما«خورشید آن ماه» جزو نخستین فیلم‌هایی است که یک تصویر دگرگونه از بلوچستان ارائه کرده است و شاید این نگاه برخاسته از ارتباطم با این منطقه بوده باشد. من اولین کسی بودم که با همراهی آقای سیاوش ستاری ماشین خیمه شب بازی ایران را در این سرزمین راه‌اندازی کردم و آن زمان بود که با فرهنگ بلوچستان مواجه شدم. فرهنگ وهنری که یکی ازپایه‌های مهم آن موسیقی است. دراین سرزمین با استادانی آشنا شدم که شاید برای بسیاری ازمردم ایران وحتی هنردوستان ناآشنا باشند، هنرمندانی بزرگ و بسیارتأثیرگذار. درواقع یکی ازاهداف وخواسته هایم در ساخت این فیلم دیده شدن موسیقی بلوچستان بود و این موسیقی یکی ازپایه‌های اصلی فیلم من است. این موسیقی یک کاراکترمجزا در فیلم من ایفا کرده است. در نتیجه یک هماورد بزرگ می‌طلبید، هماوردی که به آن خطه و به موسیقی اش اشراف کامل داشته باشد. کسی که تعمق عمیقی نسبت به این موضوع دارد و بتواند آوای خاموش فیلم را بدرستی منعکس کند.

البته در این زمینه استادان بسیاری هستند و کارهای متفاوتی در این زمینه تولید شده است اما خود من بواسطه دوستانم و ارادت شخصی به آقای علیزاده ایشان را برای موسیقی فیلم انتخاب کردم چرا که ازسال ها قبل آوای موسیقی اش در گوشم زمزمه شده بود، زلزله رودبار را می‌گویم، باید به‌خاطر داشته باشید! و بهتر است اعتراف کنم مهمترین دلیل این انتخاب ساخت آلبوم «آوای مهر» بود که آقای علیزاده سال 69 منتشر کرد. این آلبوم پس از زمین لرزه رودبار پخش و به زلزله‌دیدگان شمال تقدیم شد.در این اثر ملودی‌های بومی در کنار موسیقی دستگاهی جریان دارد و نوای دل انگیزی به‌وجود آورده است و هنوز هم صدای آن زن که به خوانندگی افسانه رثایی بود درگوشم می‌پیچد واحساس من براین بود دراین اثرآقای علیزاده علاوه برنگاه موسیقایی، بینشی فراترازتولید یک اثرموسیقی دارد، بدین منظور که شعریک فیلم یا شعر یک حادثه را بدرستی دریافت می‌کند ودر فیلم «خورشید آن ماه» باردیگر این نگاه دیده می‌شود. دراین فیلم کاراکتر و قهرمان قصه زنی است به‌نام «بی بان» که لب فروبسته و عشق او را دچار تحول می‌کند و این نگاه عاشقانه را می‌بایست فردی روایت می‌کرد که با شعر فیلم آشنا باشد وبداند چگونه آن را بیان کند. درآخرباید بگویم با موسیقی‌های آقای علیزاده بزرگ شده‌ام چه آن زمان که ترکیب گروه چاووش شکل گرفت و درتاریخ ما کم نظیرشد وچه سال‌ها بعد ازآن وبه باورمن ازآن سال‌ها به موسیقی‌های امروزی دست یافته‌ایم.

درباره حضور هنرمندان موسیقی بلوچی دراین فیلم کمی توضیح دهید؟
دراین فیلم درکنار موسیقی متن وحضوربازیگران، پهلوان اسحاق بلوچ نسب نیزایفای نقش داشته است، البته انتخاب نخست من پهلوان رسول بخش زنگشاهی قیچک نوازشهیرایران بود وآن زمان که بیمار شد و به تهران آمد برای درمان شان بسیار کوشیدم اما متأسفانه فوت کرد در نتیجه به سراغ پهلوان اسحاق بلوچ نسب رفتم والبته «برکت برجان» شاعروخواننده درجه یک سیستان وبلوچستان نیزحضوروهمکاری داشت وبانوی خواننده «شمشی بهروز(شمشوک)»، «سوگل خجسته» ودرکنارآن موسیقی زیبای آقای علیزاده که فضای بسیاردرخشانی ترسیم کرده است وبسیار خوشحال و مفتخرم با این گوهرهای کم یاب و نایاب همکاری داشته‌ام. همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردم هدف من دراین فیلم ستایش فرهنگ غنی مردم بلوچستان است و دراین مدت زمان تعدادی ازبازیگران تئاتر به مدت یک ماه و نیم زبان بلوچی آموزش دیدند و این زبان و گویش به زیبایی در بازیگرانم نقش بسته است. زمانی که با آقای علیزاده در خصوص موسیقی این فیلم صحبت کردم اولین جمله‌ای که گفتم این بود که به‌ جادوی چابهارگرفتارشده‌ام ومی‌خواهم این جادو را درسینما منعکس کنم و وظیفه خود می‌دانم این کار را انجام بدهم و آقای علیزاده با نگاه به فیلمنامه آن اشاره داشت «خورشید آن ماه» غنای عجیبی دارد، حتی اگر در جشنواره‌ها هم شرکت نکند این ستایش از فرهنگ بزرگ بلوچستان در تاریخ ثبت خواهد شد.